FramboosRubus idaeus

De framboos is een bosrandplant: ze voelt zich thuis in de zon of in lichte halfschaduw, in een koele, humusrijke en gedraineerde grond, en lijdt vooral in bodems die ’s winters vol water staan, waar haar wortels wegrotten. Reserveer voor haar een strook van een meter breed langs een afsluiting, achteraan in de tuin of als scheiding tussen twee zones, noord-zuid gericht zodat beide zijden van de haag zon krijgen. Vermijd plekken waar aardappelen, tomaten of oude frambozen hebben gestaan, en laagtes waar de koude lucht in het voorjaar blijft hangen. Een haag van zes meter voedt een gezin.

Maak in de herfst een sleuf van 40 cm breed en 30 cm diep los over de lengte van de rij, zonder te spitten, en werk vijf kilo rijpe compost of verteerde mest per strekkende meter in, samen met een emmer bladaarde of verouderd houtsnippermateriaal, want de framboos houdt van licht zure bosgronden. Werk op zware klei een rug van 20 cm op over de hele lengte van de rij. Verwijder zorgvuldig kweekgras en haagwinde, die u later onmogelijk nog tussen de wortelstokken uitkrijgt. Zet de draadstructuur voor de frambozen, om de wortels niet later te kwetsen.

Koop virusvrij gecertificeerde planten, blootwortelig van november tot maart of in pot het hele jaar door, liever dan uitlopers van een buur, die vaak ziekten meedragen die de aanplant in enkele jaren doen ontaarden. Kies volgens de gewenste oogst: de eenmaaldragende, zoals Tulameen, Glen Ample of Malling Promise, geven in juni-juli op de stengels van het vorige jaar; de doordragende, zoals Heritage, Autumn Bliss of Polka, produceren van augustus tot de vorst op de scheuten van het jaar zelf en snoeit u zonder nadenken. Een geel ras zoals Fallgold is leuk voor de kinderen en ontsnapt aan de vogels. Twee of drie planten per meter volstaan.

Plant van november tot maart, vorstvrij en niet in een doorweekte bodem, met november als beste moment, wanneer de grond nog lauw is. Dompel blootwortelplanten een uur in een emmer water, snoei de beschadigde wortels bij, en plant om de 40 tot 50 cm in een ruim gat, met de wortels mooi vlak uitgespreid en de wortelhals 3 of 4 cm onder de oppervlakte: de framboos wil, anders dan de aardbei, een beetje ingegraven staan. Druk aan en giet vijf liter per plant, ook als het regent. Snoei de stengels meteen tot 25 cm boven de grond terug om nieuwe scheuten uit de wortelstok af te dwingen.

Een framboos zonder draadsteun gaat onder het gewicht van de vruchten liggen en wordt onoogstbaar. Zet om de 3 meter stevige palen van 1,80 m, 50 cm diep ingeslagen, en span twee gegalvaniseerde draden op 60 cm en 1,20 m boven de grond; voor krachtige doordragende rassen is een derde draad op 1,60 m nuttig. Bind de stengels gaandeweg aan de draad met soepel bindmateriaal, waaiervormig verdeeld. Een andere methode, de V-vorm, spant twee paar draden 60 cm uit elkaar aan weerszijden van de rij: de dragende stengels leunen naar buiten, de jonge scheuten groeien in het midden omhoog.

Een framboos leeft behoorlijk in een bak van 40 tot 50 liter, 40 cm diep, één plant per bak, in een mengsel van twee derde potgrond en een derde compost op een zorgvuldige drainage. Kies een compact doordragend ras, Autumn Bliss of een dwergras voor het balkon, dat u elke winter tot op de grond terugsnoeit en dat geen ingewikkelde draadstructuur vraagt, alleen drie stokken in tipivorm. Zet de bak in de zon, giet in de zomer bijna elke dag, voed om de veertien dagen met vloeibare organische meststof en verpot om de drie jaar in maart, waarbij u de overtollige uitlopers verwijdert.

Uitlopers uit een oude tuin planten, en er virussen en achteruitgang mee binnenhalen. Midden in de zomer een potplant zetten zonder haar elke dag te gieten. De draadsteun vergeten en twee jaar later proberen die tussen de wortels aan te brengen. Bij het planten niet terugsnoeien, wat het eerste jaar enkele vruchten geeft maar een zwakke wortelstok. De uitlopers het gazon en de moestuin ernaast laten overwoekeren, bij gebrek aan een 30 cm diep ingegraven rand. En tot slot een eenmaaldragende snoeien als een doordragende, in de winter tot op de grond, en zich afvragen waarom ze de zomer daarop niets geeft.

De framboos heeft oppervlakkige wortels en lijdt sneller onder droogte dan men denkt, vooral tijdens het dikken van de vruchten, in juni voor de ene en in augustus-september voor de andere. Giet aan de voet tien liter per strekkende meter rij een- tot tweemaal per week zonder regen, ’s morgens, zonder het blad of de vruchten nat te maken. Een druppelslang onder de mulch, langs de rij, is de meest rendabele investering van de fruithaag. Giet nooit in een al doorweekte grond, en helemaal niet in de winter, behalve de bakken onder een afdak.

Mulch de rij het hele jaar door met 8 tot 10 cm houtsnippers, dode bladeren, stro of gedroogd grasmaaisel, en vernieuw die elke herfst: die mulch bewaart de koelte, beperkt de uitlopers buiten de rij en bootst de bosbodem na die de plant verkiest. Spreid elke maart een laag van 3 cm rijpe compost over de rij, onder de mulch, en voeg per meter een handvol houtas toe voor de kali. Een smeerwortelgier verdund tot 10 % bij de bloei ondersteunt de oogst. Vermijd verse mest en stikstofmeststoffen, die slappe stengels en flauwe vruchten geven.

Bij de eenmaaldragende snijdt u, zodra de oogst in juli voorbij is, alle stengels die gedragen hebben tot op de grond af; u herkent ze aan hun bruine, droge hout. Houd zes tot acht jonge groene scheuten per meter over, de krachtigste, bind ze op en verwijder de rest; zij dragen de vruchten van het volgende jaar. Kort in februari hun toppen in tot 1,60 m. Bij de doordragende snoeit u tussen december en februari alle stengels tot 5 cm boven de grond terug voor één enkele overvloedige najaarsoogst; of, voor twee oogsten, snijdt u alleen het bovenste deel weg dat gedragen heeft, en dan draagt de onderkant van dezelfde stengels in juni.

De frambozenkever, waarvan de larve in de vruchten van juni zit, bestrijdt u door in de winter de voet te schoffelen zodat de larven aan de vogels worden blootgesteld, door ’s morgens de bloemen boven een laken uit te schudden om de volwassen kevers te vangen, en door de voorkeur te geven aan doordragende rassen, die na de vlucht dragen. Tegen de suzuki-fruitvlieg plukt u om de twee dagen, laat u geen enkele overrijpe vrucht hangen, en spant u in augustus een heel fijnmazig net over de doordragende. Stengelsterfte, paarse vlekken en brekend hout, komt door vocht en te dichte stand: verlucht de rij, draineer, snijd de zieke stengels weg en verbrand ze. Bladluizen houdt u onder controle met groene zeep.

Februari: de doordragende tot op de grond snoeien, de eenmaaldragende inkorten, de draadstructuur nakijken. Maart: compost, as, mulch vernieuwen, uitlopers buiten de rij uittrekken. Mei: jonge scheuten opbinden, smeerwortelgier op de bloeiende eenmaaldragende. Juni-juli: oogst van de eenmaaldragende, gieten, de uitgedragen stengels meteen na het einde wegnemen. Augustus-oktober: oogst van de doordragende, net tegen de fruitvlieg, gieten bij droogte. November: nieuwe planten zetten, dikke najaarsmulch. December-januari: de doordragende snoeien bij zacht weer, de voet schoffelen om de larven bloot te leggen.

Een rijpe framboos laat vanzelf los en laat haar witte bloembodem op de stengel achter; pluk ’s morgens, bij droog weer, in lage schaaltjes, om de twee dagen in het hoogseizoen. Om de oogst van juni tot oktober te spreiden, combineert u een rij eenmaaldragende met een rij doordragende, en laat u de doordragende tweemaal dragen door alleen het bovenste deel van de stengels te snoeien. Een vliesdoek over de doordragende in oktober levert twee of drie weken op voor de vorst. Vernieuw de aanplant om de tien tot twaalf jaar, op een andere plek, met nieuwe planten, wanneer de vruchten kleiner worden en de stengels verzwakken.