KnoflookAllium sativum

Knoflook wil het zonnigste en best drainerende hoekje van de moestuin. Een licht verhoogd bed op het zuiden, zonder schaduw in de winter wanneer de zon laag staat, past hem perfect. Verban de kuilen waar het water na de novemberregens blijft staan: het is het overtollige vocht, veel meer dan de vorst, dat knoflook in België doet mislukken. Vermijd ook de plekken waar de voorbije drie jaar uien, prei of sjalotten hebben gestaan, om roest en witrot de pas af te snijden. Na een teelt van bonen of kolen is de plek ideaal.

Maak de grond twee tot drie weken voor het planten tot twintig centimeter diep los met een spitvork of een woelvork, zonder hem om te keren, en verwijder zorgvuldig de wortels van haagwinde en kweekgras. Geef geen verse mest of jonge compost: knoflook rot erin weg. In een kleigrond mengt u twee emmers grof zand per vierkante meter en maakt u het bed tien tot vijftien centimeter hoger, of plant u op ruggen met dertig centimeter tussenruimte. Een handvol gezeefde houtas per vierkante meter levert de kalium waar hij van houdt. Laat de grond daarna bezakken voor u plant.

Koop bollen van moestuinkwaliteit, gegarandeerd virusvrij, liever dan supermarktknoflook die vaak niet aan ons klimaat is aangepast of behandeld is. Maak het onderscheid tussen herfstknoflook, wit of paars, met grotere en vroegere bollen, en voorjaarsknoflook, roze of wit, die langer bewaart. Haal de teentjes de dag voor het planten uit elkaar, houd de zes tot acht dikste van de buitenkant en laat het velletje zitten. De kleine teentjes uit het midden geven piepkleine bollen: bewaar die voor de keuken. Eventueel weekt u de teentjes een uur in een lauw kamille-aftreksel, dat schimmelwerend werkt.

In België geeft de herfstplanting, van 15 oktober tot 30 november, de grootste bollen, want knoflook heeft twee maanden kou nodig om zich in teentjes te verdelen. De planting van februari-maart, veiliger in zware grond, geeft kleinere bollen die wel tot de volgende lente bewaren. Druk elk teentje met de punt naar boven drie centimeter diep in de grond, om de twaalf tot vijftien centimeter, in rijen met vijfentwintig tot dertig centimeter tussenruimte. Druk aan met de vlakke hand en giet niet. Markeer de rijen: de opkomst duurt drie tot zes weken.

Knoflook slaagt in een bak op een zonnig balkon, op voorwaarde dat die twintig centimeter diep is en een zeer goed drainerend substraat bevat: half potgrond, half zand of lavakorrels, met onderin een laag kleikorrels. Plant vijf tot zes teentjes per bak van dertig centimeter, met tien centimeter tussenruimte, in oktober of februari. Zet de bak in de winter uit de regen onder een afdak, zonder hem in de warmte te zetten. Giet heel weinig, alleen wanneer het substraat diep droog is. De bollen worden kleiner dan in volle grond, maar perfect voor jonge knoflook in mei.

De meest voorkomende is planten in een rijke, pas bemeste grond, wat rot garandeert. Dan volgt het overdreven inmodderen van de wortels of gieten na het planten: knoflook heeft daar in de herfst geen enkele behoefte aan. Velen stoppen de teentjes te diep of ondersteboven, wat de opkomst een maand vertraagt. Supermarktteentjes planten, vaak uit het zuiden, geeft planten die in bloei schieten zonder een bol te vormen. Tot slot leidt elk jaar op dezelfde plek herplanten onvermijdelijk tot roest en witrot voor vele jaren.

Van het planten tot half april stelt knoflook zich tevreden met de regen, bij ons altijd voldoende. Daarna giet u alleen als er tijdens de bolvorming, in april-mei, drie weken zonder regen voorbijgaan, met een gieter per twee meter rij, aan de voet, ’s morgens. Stop volledig vanaf half juni, wanneer de onderste bladeren geel worden: vocht aan het einde van de teelt doet de bollen openbarsten en schaadt de bewaring. Is de zomer regenachtig, dan bewaart een lichte tunnel of een eenvoudig plastic zeil boven de rijen tijdens de laatste weken de kwaliteit van de bollen.

Het smalle loof van knoflook bedekt de bodem nooit, en in het voorjaar krijgt het onkruid snel de bovenhand. Schoffel van maart tot juni om de twee weken tussen de rijen, en trek vogelmuur en ereprijs aan de voet van de planten met de hand uit. Vermijd een dikke mulch, die het vocht aan de hals vasthoudt en slakken herbergt. Een dun laagje gedroogd grasmaaisel of vlasscheven, van een centimeter, is aanvaardbaar in zandgrond. Meststof is nutteloos; hoogstens wat gezeefde houtas in maart voor de kalium, nooit stikstof.

Rassen met een harde stengel, zoals paarse of roze knoflook, vormen in juni een bloemstengel die zich in een spiraal krult. Knip hem af zodra hij een lus heeft gemaakt, voor het kopje met broedbolletjes dikker wordt, met een schaar, vlak boven de bovenste bladeren. Dat verwijderen leidt de energie naar de bol, die een derde dikker wordt. Die knoflookstengels zijn een volwaardige groente: gebakken in boter, als pesto of ingelegd, hebben ze een zachte, groene smaak. Bij knoflook met een zachte stengel, zoals de witte herfstrassen, hoeft u niets te doen; dat zijn de rassen die men vlecht.

Roest, oranje puistjes die de bladeren bevlekken in een vochtig voorjaar, is de meest voorkomende ziekte. Ze vernietigt de oogst niet, maar maakt de bollen kleiner. Zet ruim genoeg, vermijd benauwde beschuttingen, knip aangetaste bladeren af en voer ze af, verstuif vanaf april om de tien dagen een heermoesaftreksel en oogst iets vroeger als ze doorzet. Witrot, een wit wollig pluis aan de hals, is ernstiger: uittrekken, bij het restafval gooien en acht jaar lang geen lookgewassen meer op die plek zetten. Een fijn insectengaas van april tot juni houdt de uienvlieg tegen.

Oktober-november: planten en de rijen markeren. December-januari: niets doen, behalve de teentjes terugduwen die door vorst of vogels omhoog zijn gekomen. Februari-maart: de voorjaarsknoflook planten, een eerste keer schoffelen en wat as geven. April-mei: om de twee weken schoffelen, een gaas leggen tegen de vlieg, roest in de gaten houden en alleen bij droogte gieten. Juni: de bloemstengels afknippen, alle gieten stoppen en de verse jonge knoflook oogsten. Juli: oogsten, drogen en sorteren. Augustus-september: vlechten en opbergen, en de mooiste bollen apart houden voor het planten.

Het goede moment valt tussen eind juni en half juli voor herfstknoflook, rond eind juli voor voorjaarsknoflook, wanneer de drie of vier onderste bladeren droog zijn en de bovenste nog groen. Elk groen blad staat voor een beschermend vlies rond de bol: wacht te lang en de vliezen scheuren, de bol barst open en bewaart niet meer. Licht op met een vork bij droog weer, zonder te trekken, en spoel de aarde niet weg met water. Een eenvoudige test: graaf een bol op en snijd hem doormidden; als de teentjes duidelijk afgetekend zijn en het vel vullen, is het tijd.

Laat de bollen in hun geheel drogen, met bladeren en wortels eraan, twee tot drie weken in de schaduw op een goed verluchte plek, opgehangen in bossen van tien of uitgespreid op een rooster. Knip daarna wortels en stengels af op twee centimeter, of vlecht de nog soepele stengels van de rassen met een zachte stengel. Bewaar tussen 10 en 18 °C, droog en donker, nooit in een vochtige kelder of in de koelkast, waar knoflook kiemt. Herfstknoflook bewaart tot januari, voorjaarsknoflook tot april-mei. Om het gat aan het einde van de winter te vullen, zet u in december enkele teentjes in een pot: hun groene blaadjes smaken als bieslook.