SjalotAllium cepa var. aggregatum

De sjalot vraagt precies wat de ui wil: volle zon, lucht en een grond die geen water vasthoudt. Zet haar op het meest open bed van de moestuin, nooit aan de voet van een noordmuur of onder een boom. In onze kleituinen reserveert u voor haar het hoogste deel van het terrein of een verhoogd bed, want een bol die in maart in het water staat, komt niet op. De ideale plek is die van de pompoenen, aardappelen of kolen van vorig jaar, al bemest en gewied. Reken vier jaar voor u haar op hetzelfde bed terugbrengt.

Zodra de grond niet meer kleeft, in februari, maakt u hem met een woelvork tot twintig centimeter los en verfijnt u de oppervlakte met de hark. Geen mest, geen verse compost: de sjalot verkiest een grond die het jaar voordien gevoed werd, en elke jonge organische stof doet haar rotten. Een te rijke grond geeft trouwens pollen grote bladeren en zachte bollen. In zware grond werkt u grof zand in en vormt u ruggen of verhoogde rijen van tien centimeter. Ga er even met een rol of een plank over om licht aan te drukken: de sjalot wortelt beter in een wat bezakte grond.

Koop gecertificeerde bollen in het tuincentrum of houd de mooiste van uw eigen oogst, nooit sjalotten uit de supermarkt, vaak gewone langwerpige uien of behandelde bollen. Kies middelgrote, stevige bollen zonder kiem of vlek: grote bollen geven veel kleine sjalotten, kleine bollen geven weinig grote. Roze, lange sjalotten van het type Jermor of Longor zijn bij ons het betrouwbaarst. De grijze sjalot, geuriger, eist een perfecte bodem en een herfstplanting. Zaaisjalotten zoals Ambition worden in maart gezaaid zoals uien en geven één enkele bol, zonder deling.

Het ideale Belgische venster loopt van half februari tot eind maart, zodra de bodem zich laat bewerken zonder te kleven. Later planten, in april, blijft mogelijk maar vermindert de oogst. Trek rijen met dertig centimeter tussenruimte en druk elke bol met de punt naar boven om de vijftien tot twintig centimeter in de grond, zodat hij voor een derde boven de grond uitsteekt. Forceer hem niet in een harde grond, maak een klein gat met de plantschep. Druk rondom aan. Giet niet. Merels en kraaien graven pas gezette bollen graag op: leg twee tot drie weken een net of een vliesdoek.

De grijze sjalot en sommige roze rassen verdragen een planting in oktober-november, die grotere bollen en een oogst vanaf juni geeft. Ze is alleen denkbaar in lichte grond of op een sterk verhoogd bed: in een klei die de hele winter verzadigd is, is het verlies bijna zeker. Plant iets dieper, de bol net bedekt, en mulch niet. Vorst is geen probleem, vocht wel. Als u begint, probeer het dan op één rij en vergelijk met uw planting van februari: in de meeste Belgische tuinen blijft die laatste de betrouwbaarste.

Een bak van vijfentwintig centimeter diep in de volle zon is heel geschikt. Gebruik een mengsel van twee derde potgrond en een derde zand, met vrije afvoergaten. Plant de bollen om de twaalf centimeter, met de punt aan de oppervlakte, in februari-maart. Giet alleen wanneer het substraat enkele centimeters diep droog is en zet de bak in het voorjaar uit de slagregen. De pollen worden iets bescheidener dan in volle grond, maar de sjalot in bak levert vanaf mei heerlijke groene blaadjes om fijn te snijden, en eind juni bollen van een mooi formaat.

De bol volledig in de grond duwen is de meest gemaakte fout: hij moet uitsteken, anders rot hij of blijft hij klein. Planten in een pas bemeste grond of overvloedig gieten na het planten heeft hetzelfde gevolg. De bollen op tien centimeter zetten belet de pollen zich te ontwikkelen: de sjalot heeft plaats nodig om zich te delen. Men vergeet vaak dat de opkomst twee tot vier weken duurt en denkt dat de planting verloren is. Tot slot geeft jaar na jaar de eigen bollen herplanten zonder te sorteren uiteindelijk virussen en aaltjes door: koop om de drie jaar gecertificeerde bollen.

De sjalot stelt zich bijna altijd tevreden met de voorjaarsregen. Giet alleen als de grond tot vijf centimeter diep droog is en de bladeren slap gaan hangen, wat zelden voor mei gebeurt. Een gieter per twee meter rij, aan de voet en ’s morgens, volstaat. Maak het loof nooit nat, de toegangspoort voor valse meeldauw. Vanaf half juni, of drie weken voor de verwachte oogst, stopt u met gieten: de bollen moeten afrijpen in een grond die opdroogt. In bak giet u vaker maar altijd met kleine hoeveelheden, en laat u het substraat tussen twee beurten opdrogen.

Niets vervangt een schoffelbeurt om de twee weken van maart tot juni. Ze breekt de korst van onze leemgronden na regen, verlucht de wortels en verwijdert het onkruid voor het de pollen beconcurreert. Wied met de hand vlak bij de bollen om ze niet te beschadigen. Vermijd een dikke mulch; als u er toch aan hecht, beperk u dan tot een centimeter gedroogd grasmaaisel, zonder de halzen te raken. Meststof is niet nodig; wat houtas in maart levert kalium en bevordert de bewaring. Stikstof daarentegen doet het loof zwellen ten koste van de bollen.

Vanaf juni deelt de pol zich in zes tot tien bollen die tegen elkaar aan groeien en omhoogkomen. Help ze door de grond voorzichtig met de hand weg te schuiven zodat ze zon krijgen: dat kleurt hun vlies en maakt hun huid hard. Aard de sjalot nooit aan. Verschijnt er een bloemstengel, knip die dan zonder uitstel aan de basis af, en plan om die pol als eerste op te eten, ze bewaart minder goed. Verwijder ook de vergeelde bladeren die in een natte zomer wegrotten, zodat de lucht in het hart van de pol kan circuleren.

De uienvlieg valt in april-mei ook de sjalot aan: een fijn insectengaas, gelegd vanaf het planten tot half juni, houdt haar op afstand. Wissel de rijen af met wortelen en composteer verwelkte planten nooit. Valse meeldauw verschijnt bij zacht, vochtig weer als een grijs vilt op de bladeren: zet ruim, vermijd schaduw en verstuif vanaf mei om de tien dagen een heermoesaftreksel. Bolrot, bij ons het meest voorkomend, voorkomt u vanaf het planten door drainage en het achterwege laten van bemesting. Een rotatie van vier jaar beschermt tegen bodemziekten.

Februari-maart: planten, het net tegen de vogels leggen, daarna het gaas tegen de vlieg. April: schoffelen, wieden en de vaak trage opkomst volgen. Mei: opnieuw schoffelen, gieten indien nodig, enkele groene blaadjes voor de keuken beginnen plukken. Juni: het gaas weghalen, de pollen vrijmaken, stoppen met gieten en de bloemen verwijderen. Juli: oogsten bij droog weer en drogen. Augustus: schoonmaken, sorteren, opbergen en de plantbollen apart leggen. Oktober-november: eventueel de grijze sjalot planten op een verhoogd bed.

Oogst van eind juni tot eind juli, wanneer twee derde van het loof omgevallen en geel is, op een droge ochtend. Licht elke pol op met een vork en haal de bollen zachtjes met de hand uit elkaar, zonder de vliezen af te scheuren. Laat ze ter plaatse twee of drie dagen drogen als de zon van de partij is, anders op een rooster onder een goed verlucht afdak. Was ze nooit. Zet het drogen twee weken in de schaduw voort, tot de halzen droog en dun zijn. Een sjalot die geoogst wordt voor de bladeren omvallen, bewaart niet: wacht liever een week langer.

Berg de droge, schone bollen op in netten of ondiepe kistjes, in een droge, verluchte en donkere ruimte, tussen 8 en 18 °C, nooit in de koelkast of in een vochtige kelder. Controleer elke maand en verwijder zachte bollen. Roze sjalotten bewaren tot april, lange nog langer. Selecteer voor de volgende planting middelgrote bollen uit de mooiste pollen, zonder beschadiging, en berg ze apart op. Om niet zonder groen te zitten, plant u in oktober drie bollen in een pot op een vensterbank: hun blaadjes kunt u de hele winter fijnsnijden.