VenkelFoeniculum vulgare var. azoricum

Knolvenkel vraagt het zonnigste bed van de moestuin, beschut tegen de overheersende westenwind die zijn hoge loof plat legt. Kies een grond die koel blijft zonder ooit doorweekt te zijn, geen kleiige laagte en geen droge helling. Hij gedijt aan de rand van de serre, na een voorjaarsteelt zoals erwten of sla, waarvan de grond nog schoon en los is. Houd hem ver van bonen, tomaten en koriander, waarmee hij slecht overweg kan, en van dille, waarmee hij kruist. Een rij venkel naast de prei is een goede buur.

De knol vormt zich alleen goed in een lichte, diep verkruimelde grond. Maak 25 cm diep los met een woelvork en werk drie kilo rijpe compost per vierkante meter in, zonder verse mest, die holle knollen met een flauwe smaak zou geven. In onze leemgronden die dichtslaan, voegt u wat grof zand toe; in kleigrond maakt u een rug van 15 cm voor de drainage. Hark de oppervlakte fijn, want het zaad is klein en de jonge wortels zijn broos. Een grond die niet zuur en niet te kalkrijk is, past hem; een handvol as per vierkante meter levert de kalium waar hij van houdt.

In ons klimaat is ter plaatse zaaien tussen 15 juni en 15 juli het veiligst: de dagen die na de zonnewende korter worden, verhinderen het doorschieten. Trek voren van een centimeter diep met 40 cm tussenruimte, zaai om de 5 cm een zaadje, bedek met fijne potgrond en druk aan met de rug van de hark. Houd de grond vochtig met een plantenspuit tot de opkomst, na acht tot twaalf dagen. Dun eerst uit op 10 cm, daarna op 25 cm wanneer de planten vier bladeren hebben; de uitgetrokken plantjes zijn lekker in salade. Een voorjaarszaaisel onder glas, in april, is mogelijk maar schiet vaak in zaad.

Als u per se een zomeroogst wilt, zaait u half april of in mei in potjes van 8 cm, twee zaadjes per potje, bij 18 °C, niet warmer. Houd één zaailing over en zet de potjes vanaf de opkomst onder koud glas om te vermijden dat ze opschieten. Venkel heeft er een hekel aan dat zijn penwortel gestoord wordt: plant hem absoluut uit voor de wortels onderin de pot beginnen te draaien, dus drie tot vier weken na het zaaien. Een plant die in het potje heeft gewacht, al is het maar twee weken te lang, vormt een bloem in plaats van een knol, wat u daarna ook doet.

Plant de jonge planten uit de potjes na de IJsheiligen, of in juli voor de late zaaisels, ’s avonds, om de 25 tot 30 cm in rijen met 40 cm tussenruimte. Haal ze uit de pot zonder de kluit te breken, zet ze zo dat de wortelhals net aan de oppervlakte komt, en druk aan zonder te forceren. Giet overvloedig, twee liter per plant, en mulch dan fijn met gedroogd grasmaaisel. Plaats dezelfde avond nog een bescherming tegen slakken, die dol zijn op jonge venkel: een afgesneden fles of een kraag van as. Geef de eerste drie dagen schaduw met een fruitkistje als de zon fel is.

Venkel slaagt in een bak van minstens 30 cm diep en 40 cm breed, een plant om de 20 cm, in een mengsel van twee derde potgrond en een derde compost, op een laag kleikorrels. Zaai eind juni rechtstreeks in de bak, een pol van drie zaadjes per plaats, en houd de mooiste zaailing. Zet de bak in de zon maar volg het gieten van heel nabij: in pot volstaat één enkele droge dag in augustus om de bloei uit te lokken. Een mulch op de oppervlakte en een schotel die na elke gietbeurt wordt geleegd, geven in september knollen van een mooi formaat.

De meest voorkomende fout is in april in volle grond zaaien, in een grond van 8 °C: de venkel kwijnt, krijgt een koudeschok en bloeit al in juni zonder een knol te vormen. De tweede is het verspenen van te oude planten of planten met blote wortels. De derde is een gietbeurt vergeten in volle hittegolf. Tot slot verwarren velen knolvenkel met de vaste wilde venkel, die nooit een knol vormt en waarvan het zaad zich overal uitzaait. Controleer op het zakje de vermelding « de Florence » of « azoricum » voor u koopt.

De hele kunst van venkel zit in regelmatig gieten: niet droog, niet verzopen, maar altijd koel. Reken op acht tot tien liter per vierkante meter tweemaal per week zodra de regen uitblijft, elke dag bij een hittegolf, ’s avonds aan de voet gegeven. De minste waterstress wordt door de plant geïnterpreteerd als het einde van het seizoen, en ze schiet in enkele dagen in bloei. Een poreuze slang onder de mulch, of een omgekeerde fles naast elke plant, maakt de giften gelijkmatig. Controleer met de vinger: de grond moet 5 cm onder de oppervlakte vochtig zijn.

Zodra de planten 15 cm hoog zijn, spreidt u 5 cm fijne mulch uit, gedroogd grasmaaisel of gehakseld stro, met de wortelhals licht vrij. Deze mulch houdt de bodem koel, verhindert de korst op onze dichtslaande leemgronden en beperkt het gieten met een goed derde. Wat voeding betreft is venkel matig veeleisend: een brandnetelgier verdund tot 10 % bij het aanslaan, daarna om de drie weken smeerwortelgier zodra de knol zich begint te vormen, volstaan. Vermijd elk teveel aan stikstof, dat een uitbundig loof en een zachte knol geeft die slecht bewaart.

Wanneer de knol zo groot is als een ei, meestal vier tot vijf weken na het zaaien ter plaatse, brengt u fijne grond of mulch tot halverwege tegen de flanken, met de bladeren vrij. Herhaal dat tweemaal met tien dagen tussentijd. Zonder licht bleekt de knol, wordt hij malser en minder vezelig, en verliest hij zijn bitterheid. Dit aanaarden stabiliseert bovendien de planten tegen de wind. Knijp zonder aarzelen elke bloemstengel weg zodra hij verschijnt: de knol zou stoppen met groeien, maar een op tijd geknepen plant geeft nog enkele weken blad.

Venkel is in onze tuinen weinig ziek. Slakken zijn het echte gevaar voor de jonge planten: rapen in de schemering, valplanken die ’s morgens worden omgedraaid, en een ruwe mulch zolang de planten klein zijn. Zwarte bladluizen vestigen zich in de zomer soms op de stengels; een waterstraal ’s morgens of een verstuiving van groene zeep aan 5 % maakt er komaf mee, en de zweefvliegen die door de naburige schermbloemen worden aangetrokken, doen de rest. Rot aan de wortelhals wijst op een te natte grond of een te vroeg aanaarden op koude grond. Plant geen venkel opnieuw op dezelfde plek voor er drie jaar voorbij zijn.

Half juni: zaaien ter plaatse en eerste bescherming tegen slakken. Begin juli: uitdunnen, mulchen en brandnetelgier. Eind juli: trouw gieten, een eerste keer aanaarden zodra de knol zich vormt, smeerwortelgier. Augustus: tweede keer aanaarden, letten op bloemstengels, blad plukken voor de keuken. September: oogst van de eerste vuistgrote knollen, minder gieten. Oktober: oogst van de rest voor de strenge vorst; een vliesdoek over de overblijvende planten wint twee of drie weken. November: de stronken afsnijden op 3 cm en afdekken met bladeren voor enkele bladrijke hergroeien.

Snijd de knol met een mes af net onder de voet, zodra hij vast, wit en 8 tot 10 cm breed is; beter iets te vroeg dan iets te laat oogsten, want de knol wordt snel hard. Oogst bij voorkeur ’s morgens, voor een knapperiger vlees. Laat de stronk staan: hij loopt opnieuw uit in kleine bladrijke stengels die bouillons en vis parfumeren tot aan de vorst. Om de oogst te spreiden, zaait u in drie keer, half juni, begin juli en half juli. Een laag dode bladeren en een dubbel vliesdoek laten toe de laatste knollen in Brabant of Henegouwen tot half november in de grond te houden.