TomaatSolanum lycopersicum

De tomaat vraagt minstens zes uur rechtstreekse zon per dag en in ons klimaat maakt een beschutting tegen de regen het hele verschil. De beste plek is een koude serre, een tunnel of een eenvoudig doorzichtig afdak tegen een muur op het zuiden of zuidwesten, die ’s nachts de warmte afgeeft. Vermijd windgangen en de achterste hoeken van de tuin waar de koude lucht in de vroege ochtend blijft hangen. Plant niet twee jaar na elkaar op dezelfde plek, en ook niet na aardappelen, om de aardappelziekte (phytophthora) niet in de bodem te onderhouden. Denk aan de bereikbaarheid: u komt om de twee of drie dagen bij uw planten kijken.

Vanaf de herfst of uiterlijk in maart maakt u het bed met een woelvork los tot vijfentwintig centimeter diep zonder de lagen om te keren, en werkt u aan de oppervlakte drie tot vijf kilo rijpe compost per vierkante meter in. In een Belgische kleigrond voegt u een emmer grof zand of bladcompost toe om de drainage te verbeteren. Een wintermulch, twee weken voor het planten weggehaald, laat de bodem opwarmen. Gebruik nooit verse mest: die verbrandt de wortels en trekt ziekten aan. Een handvol gezeefde houtas per plant levert de kalium die de vruchten kleur en zoetheid geeft.

Zonder kweeklamp zaait u niet voor half maart: in februari is het licht aan onze vensters te zwak en schieten de planten bleek en broos omhoog. Een zaaisel tussen 10 en 25 maart, achter een raam op het zuiden of onder een ledbalk op tien centimeter van de bladeren, geeft stevige, gedrongen planten die net op tijd klaar zijn voor half mei. Kies twee of drie rassen die elkaar aanvullen: een vroege cherrytomaat, een saustomaat en een grote vleestomaat. Etiketteer elk potje, want de zaailingen lijken allemaal op elkaar. Draai de potjes elke dag een kwartslag zodat de stengels niet scheef gaan groeien.

Een goede plant is twintig tot dertig centimeter hoog, heeft een stengel zo dik als een potlood en soms al zijn eerste bloemtros. Zet hem zeven tot tien dagen lang overdag buiten en haal hem ’s nachts weer binnen om hem af te harden. Plant ’s avonds of bij bewolkt weer, in een plantgat van twintig centimeter dat u verrijkt met een handvol compost. Verwijder de onderste bladeren en leg de plant schuin of graaf de stengel in tot aan de eerste bladeren: elk haartje wordt een wortel. Geef minstens drie liter water en wacht daarna enkele dagen met opnieuw gieten, zodat de wortels gedwongen worden de diepte in te gaan.

Op een balkon slaagt de tomaat heel goed, op voorwaarde dat u haar een bak geeft van minstens twintig liter per plant, dertig voor een groeikrachtig ras, met gaten in de bodem en op klosjes geplaatst. Vul met een mengsel van twee derde kwaliteitspotgrond en een derde compost, met onderin een laag kleikorrels of grind. Dwerg- of gedetermineerde rassen, zoals balkoncherrytomaten, stellen zich tevreden met een bescheidener pot en een korte stok. In pot droogt het substraat snel uit: reken in juli op dagelijks gieten, en vanaf de bloei om de twee weken op een gift vloeibare meststof.

Begin mei planten omdat het mooi weer is: één nacht van 3 °C remt de plant drie weken lang af. De planten op dertig centimeter van elkaar zetten: het blad blijft vochtig, de aardappelziekte slaat toe en de vruchten krijgen te weinig licht. De stok pas na het planten plaatsen: u doorboort de wortels. Elke avond een beetje gieten in plaats van een- of tweemaal per week overvloedig: de wortels blijven aan de oppervlakte en lijden bij de eerste hitte. Te vroeg zaaien zonder voldoende licht, vergeten te etiketteren, of het eerste jaar twintig planten willen terwijl zes goed opgevolgde planten een gezin voeden.

De tomaat houdt van gespreide, overvloedige gietbeurten: in volle grond vijf tot tien liter per plant eenmaal per week, tweemaal bij een hittegolf, traag aan de voet gegeven zodat het water de diepte in trekt. Een ingegraven terracottapot of een omgekeerde fles naast de stengel leidt het water naar de wortels. Giet bij voorkeur ’s morgens, nooit op de bladeren, en laat de bodem niet afwisselend uitdrogen en verzuipen: dat is de oorzaak van neusrot en van barstende vruchten. Aan het einde van de zomer vermindert u de watergift geleidelijk, dat concentreert de suikers. In de serre wordt water op kamertemperatuur beter verdragen.

Zodra de bodem goed opgewarmd is, rond begin juni, spreidt u acht tot tien centimeter stro, gedroogd grasmaaisel of hooi rond de planten uit, zonder de stengel te raken. Deze mulch houdt de bodem koel, vermijdt opspattend water dat de aardappelziekte verspreidt en voedt de regenwormen. Wat voeding betreft heeft de tomaat vanaf de bloei vooral kalium nodig: een smeerwortelgier verdund tot 10 %, om de twee weken, of een organische tomatenmeststof. Te veel stikstof geeft weelderig blad en weinig vruchten. Smeerwortelbladeren onder de mulch verteren en geven langzaam hun mineralen vrij.

Bind de stengel om de twintig centimeter aan de stok met een soepel bindsel in een acht, zodat er ruimte blijft om dikker te worden. Bij onbepaald groeiende rassen verwijdert u elke week de dieven die in de bladoksels ontstaan, als ze drie tot vijf centimeter lang zijn, door ze bij droog weer netjes tussen twee nagels weg te knijpen. Op één stengel leiden geeft grotere en vroegere vruchten; twee stengels verhogen de hoeveelheid. Cherry- en gedetermineerde rassen worden weinig gesnoeid. Rond half augustus in open lucht, eind augustus in de serre, topt u de plant boven de vijfde of zesde tros: de volgende vruchten zouden geen tijd meer hebben om te rijpen.

De aardappelziekte blijft vijand nummer één tijdens onze vochtige zomers. Verlucht maximaal, zet de planten ruim uit elkaar, verwijder de onderste bladeren tot aan de eerste tros en houd het blad droog. Bij onweerachtig weer verstuift u om de tien dagen een heermoesaftreksel of natriumbicarbonaat aan 5 g per liter met een druppel groene zeep. In de serre opent u deuren en dakramen vanaf de ochtend. Tegen bladluizen: groene zeep verdund tot 5 % en afrikaantjes tussen de planten. De rups van de groente-uil raapt u ’s avonds met de hand weg. Ontsmet snoeischaar en stokken van het ene seizoen naar het andere.

Maart: zaaien in de warmte en verspenen in potjes. April: geleidelijk afharden, het bed voorbereiden. Half mei: uitplanten, opbinden, eerste overvloedige gietbeurt. Juni: mulchen, eerste bindsel, begin van het dieven, onderste bladeren wegnemen. Juli: wekelijks gieten, om de twee weken smeerwortelgier, controle op aardappelziekte na elk onweer. Augustus: toppen, licht ontbladeren rond de trossen om ze aan de zon bloot te stellen, minder gieten. September: maximale oogst, nieuwe bloemen verwijderen. Oktober: groene vruchten oogsten voor de vorst, planten uittrekken en het loof afvoeren, niet op de composthoop.

Pluk ’s morgens, bij volle kleur, wanneer de vrucht met een draaibeweging gemakkelijk loslaat. Een tomaat die net begint te kleuren, nauwelijks roze, rijpt in de keuken verder zonder smaak te verliezen; dat ontlast de plant en voorkomt barsten na een onweer. In de serre loopt de oogst vaak door tot Allerheiligen als u ’s avonds sluit en het blad droog houdt. Vóór de eerste aangekondigde vorst trekt u de hele planten met hun groene vruchten uit en hangt u ze ondersteboven in een garage: de tomaten rijpen aan de plant verder. Enkele appels in het kistje versnellen de rijping dankzij het ethyleen.