BasilicumOcimum basilicum

Basilicum is een warmteplant: onder 15 °C staat ze stil, onder 10 °C wordt ze zwart. Bij ons slaagt ze alleen echt op de warmste plekken, namelijk een serre, een tunnel, een vensterbank op het zuiden, een terras tegen een lichte muur die ’s avonds de warmte afgeeft, of aan de voet van de tomaten in volle grond in milde jaren. Ze heeft minstens zes uur rechtstreekse zon nodig, en beschutting tegen de wind, die haar tere bladeren scheurt. Een bloembak op de vensterbank van de keuken produceert vaak meer dan een heel bed achteraan in de moestuin.

In pot mengt u twee derde kwaliteitspotgrond met een derde gezeefde compost, met een handvol grof zand of perliet voor de drainage, en een laag kleikorrels onderin. Basilicum vreest verzopen wortels evenzeer als droogte: het mengsel moet los blijven en snel water opnemen. In volle grond kiest u een lichte, opgewarmde bodem, verrijkt met twee kilo compost per vierkante meter, op een lichte heuvel in onze kleigronden. Vermijd verse mest, die bladluizen aantrekt, en goedkope universele potgrond, die inklinkt en de wortels verstikt.

Zaai tussen 15 maart en 15 mei binnen, bij 20-25 °C, in een zaaibak of rechtstreeks in potten van 10 cm gevuld met fijne, bevochtigde potgrond. Verdeel vijf tot zes zaadjes per pot, druk ze op de oppervlakte aan en bedek met een millimeter vermiculiet of gezeefde potgrond. Dek af met een plastic zakje tot de opkomst, na vijf tot tien dagen, haal het dan weg en zet in het felst mogelijke licht, anders rekken de zaailingen zich uit en vallen ze om. Een zaaisel in april is het meest evenwichtig: de planten zijn eind mei klaar om buiten te gaan zonder op de vensterbank te hebben gekwijnd.

De potten basilicum uit de supermarkt bevatten tientallen dicht opeen staande zaailingen, in de serre geforceerd en gedoemd om binnen de week op tafel weg te kwijnen. Om ze te redden, haalt u ze uit de pot, verdeelt u de kluit voorzichtig in drie of vier bundels onder een straaltje lauw water, en verpot u elke bundel in een pot van 12 cm met verse potgrond. In het tuincentrum verkiest u een gedrongen, donkergroene plant, zonder bloemen of gele bladeren, in een pot van 9 cm. De rassen Genovese of Grand vert zijn geschikt voor pesto, de dwerg Fin vert blijft compact in pot, Thaise en citroenbasilicum verdragen onze koele zomers iets beter.

Wanneer de zaailingen twee echte bladeren dragen, verspeent u ze per drie in potjes van 8 cm, tot aan de zaadlobben ingegraven om de stengel te versterken. Hard vanaf half mei een week lang overdag buiten af, en plant dan na de IJsheiligen, wanneer de nachten boven 10 °C blijven, om de 20 tot 25 cm in volle grond of per pol van drie in een pot van 15 tot 20 cm. Giet aan de voet met water dat in de zon lauw is geworden. In de serre plant u vanaf begin mei tussen de tomaten, op 30 cm van hun voet. Zet een stolp over de plant tijdens de eerste nachten als het afkoelt.

De pot is in België de veiligste teeltwijze. Kies een pot in terracotta of licht plastic, 15 cm diameter voor een pol, een bloembak van 40 cm voor drie, met drainagegaten en een schotel die u systematisch leegt. Zet hem op het zuiden, tegen een muur, en verhoog hem op klosjes om de slakken op afstand te houden. De pot laat u toe de warmte te volgen: overdag op het terras, bij koele nachten in juni en vanaf september binnen in de veranda of de keuken. Vernieuw elke maand de bovenlaag potgrond en bemest om de veertien dagen.

Basilicum begin mei buitenzetten, op de eerste mooie dag, en haar zwart terugvinden na een nacht van 6 °C: dat is fout nummer één. Dan komt het gieten ’s avonds, dat het blad de hele nacht vochtig en koud laat, en de volle schotel die de wortels verzuipt. Velen laten de plant ook bloeien, wat de bladeren hard maakt en de productie stopt. Tot slot leidt de supermarktpot ongedeeld houden tot het verlies van de plant in tien dagen. Basilicum vergeeft veel, behalve vochtige koude en het verwaarlozen van het toppen.

Giet ’s morgens, met lauw water, aan de voet van de plant en nooit op het blad, en laat de oppervlakte van de potgrond tussen twee gietbeurten opdrogen. In de zomer vraagt een pot van 15 cm in volle zon elke morgen water; bij bewolkt weer volstaat om de twee of drie dagen. De vingertest is betrouwbaar: vochtig op 2 cm, dan wacht u. Een basilicum die ’s middags verwelkt en ’s avonds weer opricht, heeft het warm, geen dorst. Slappe bladeren ’s morgens en een doorweekte potgrond daarentegen kondigen wortelrot aan: leeg de schotel, laat drogen, verpot indien nodig.

In pot zijn de reserves van de potgrond in zes weken uitgeput. Geef om de veertien dagen, van juni tot september, een vloeibare organische meststof verdund tot de helft van de aangegeven dosis, of een brandnetelgier verdund tot 5 %, gegoten op al vochtige potgrond om de wortels niet te verbranden. Een handvol gezeefde compost bovenop, elke maand, vult goed aan. In volle grond houdt een fijne mulch van gedroogd grasmaaisel warmte en vocht vast, op voorwaarde dat u hem op een al opgewarmde bodem legt, in juni, en op 3 cm van de stengels houdt. Te veel stikstof geeft grote, flauwe bladeren: matigheid is geboden.

De handeling die alles verandert, is het toppen. Zodra de plant drie bladparen draagt, knipt u met de nagels of een schaar het uiteinde van de stengel net boven het tweede paar af: uit de oksels vertrekken twee nieuwe stengels. Herhaal dat om de twee weken op elke stengel. Een zo geleide plant vormt een dichte bol van 30 cm in plaats van één enkele, kale stengel. Verwijder op dezelfde manier elke bloemknop zodra hij zich vormt, door onder het eerste bladpaar te knippen; de bloei zou de plant het signaal geven dat haar seizoen voorbij is, en haar bladeren zouden taai en bitter worden.

Slakken en naaktslakken verslinden een jonge basilicum in één nacht: potten op klosjes, ’s avonds rapen, as of eierschalen rond de planten in de grond. Bladluizen nestelen zich onder de jonge bladeren; een waterstraal ’s morgens en dan groene zeep aan 5 % onder het blad verstoven maken er komaf mee. Valse meeldauw van basilicum, een grijs vilt onder vergeelde bladeren, slaat toe bij vochtig en koel weer: geef ruimte, verlucht, giet ’s morgens aan de voet, verwijder de aangetaste bladeren en zet de pot binnen op een droge plek. Omvalziekte voorkomt u met nieuwe potgrond en gieten via de onderkant. Geen enkele synthetische behandeling is ooit gerechtvaardigd op een kruid dat rauw wordt gegeten.

April: zaaien in de warmte en de potten uit de handel delen. Half mei: geleidelijk afharden, dan definitief buiten na 20 mei. Juni: eerste keer toppen, om de twee weken meststof, stolp bij koele nachten. Juli-augustus: volle productie, regelmatig toppen, dagelijks ’s morgens gieten in pot, letten op bladluizen. Eind augustus: grote oogst voor de pesto zolang de bladeren nog geurig zijn. September: de pot binnenhalen zodra de nachten onder 10 °C zakken, op de lichtste vensterbank. Oktober: laatste plukbeurten; de plant gaat achteruit naarmate het licht afneemt, wat normaal is.

Oogst ’s morgens, door de stengeltoppen te knijpen in plaats van bladeren te plukken, wat de hergroei stimuleert. Neem nooit meer dan een derde van de plant tegelijk. Om de winter door te komen, heeft de eenjarige basilicum meer licht nodig dan onze vensters in december bieden: ze overleeft tot november op een vensterbank op het zuiden, en schiet dan op en kwijnt weg. De betrouwbaarste oplossing is in september stekken van 10 cm te nemen in een glas water, die in twee weken wortelen, en ze dan in kleine potjes te telen onder een kweeklamp of aan een heel licht venster, bij 18 °C, met matig gieten, voor een herstart in maart.