TijmThymus vulgaris

Tijm wil precies wat ons klimaat het minst biedt: de hele dag zon en een bodem die geen water vasthoudt. Geef haar de warmste en droogste hoek van de tuin, een talud op het zuiden, de top van een rotstuin, de kruin van een kruidenspiraal, de voet van een lichte muur, de rand van een geplaveid terras waarvan de stenen de warmte teruggeven. Mijd laagtes, compacte klei en de schaduw van bomen, waar ze kwijnt en dan in de winter wegrot. Ver van waterminnende planten kan ze goed samengaan met rozemarijn, salie, lavendel en aardbeien.

Tijm groeit in de garrigue: geef haar geen compost en geen mest, die haar slap en geurloos zouden maken. Graaf in onze leem- of kleigronden een kuil van 30 cm, meng de uitgegraven grond in gelijke delen met grof zand, fijn grind of steengruis, en werk het geheel op tot een heuvel van 10 tot 15 cm boven het maaiveld. Een handvol kalk of houtas herinnert haar aan haar kalkrijke oorspronkelijke bodems. Een laag grind aan de oppervlakte, rond de wortelhals, maakt het werk na het planten af door het vocht op afstand te houden.

Zaaien kan in maart-april binnen, bij 18 °C, in een zaaibak met potgrond half gemengd met zand; de heel kleine zaadjes legt u op de oppervlakte en bedekt u met een sluier zand. Opkomst in twee tot drie weken, planten klaar om in juni buiten te gaan, oogst het jaar daarop. Sneller en soortechter is de stek, in juni: neem niet-bloeiende topjes van 8 cm, ontblader de onderste helft, steek ze in een potje vochtig zand onder een zakje, in de schaduw; ze wortelen in drie weken. Afleggen van een lage tak die u neerlegt en met grond bedekt, is nog eenvoudiger.

Kies in het tuincentrum een gedrongen plant, vanaf de voet vertakt, met dicht blad en zonder kale stengels, in een pot waaruit de wortels nog niet komen. Een hoge, kale tijm, geforceerd in een verwarmde serre, zal slecht aanslaan. Wrijf een blaadje fijn: de geur moet uitgesproken zijn. De gewone tijm, Thymus vulgaris, is de winterhardste en de meest culinaire; citroentijm is iets gevoeliger en verdient een pot om onder de dakrand te zetten; kruiptijm bekleedt een rotstuin. Een plant uit het tuincentrum laat zich bij het planten vaak in twee of drie delen, wat een goedkope rand oplevert.

Plant in april-mei, wanneer de grond opwarmt, of in september om de herfst de wortels te laten installeren voor de winter, om de 30 cm. Maak een gat in de voorbereide heuvel, haal de plant uit de pot, ontwar de draaiende wortels, en zet de plant zo dat de wortelhals lichtjes boven de grond uitkomt. Sluit met het zandige mengsel, druk stevig aan en giet één enkele keer, twee liter, voor het aanslaan. Spreid daarna 2 cm grind of zand rond de voet. Jonge voorjaarsplanten vragen bij droogte een wekelijkse gietbeurt tot in juli, en daarna niets meer.

De pot is in België vaak de beste keuze, omdat u de tijm daarmee droog kunt zetten onder een dakrand of tegen een muur op het zuiden. Kies terracotta, dat ademt, een pot van minstens 20 cm, met gaten, en 5 cm potscherven of kleikorrels onderin. Vul met een mengsel van half potgrond en half grof zand of verlichte tuingrond, zonder compost. Geen schotel. Giet wanneer het mengsel over de hele diepte droog is, eens per week in de zomer, bijna nooit in de winter. Verpot om de drie jaar in maart in een amper grotere pot.

De meest voorkomende is tijm behandelen als een groente: compost, rijke potgrond, dagelijks gieten, een volle schotel. Ze sterft in één winter, eerder verzopen dan bevroren. De tweede is haar in kleigrond planten zonder die te verlichten, op maaiveldniveau, in een vochtige hoek. De derde is een pol laten verouderen zonder snoei, tot ze vanuit het midden kaal wordt en niet meer uitloopt. Tot slot doet tijm warm binnenhalen in de winter haar wegkwijnen: ze heeft koelte en licht nodig, geen verwarming. Een pot buiten onder de dakrand komt de winter veel beter door dan een keuken.

Een tijm die een jaar staat, wordt in volle grond niet meer gegoten, zelfs niet tijdens onze hittegolven van augustus: haar diepe wortels en piepkleine blaadjes zijn gemaakt voor droogte, en zomers gieten bevordert vooral het rotten van de wortelhals. Alleen de jonge plant krijgt het eerste seizoen een liter per week als het droog weer is. In pot wacht u tot het mengsel over de hele diepte droog is, wat u beoordeelt door de pot op te tillen en het gewicht te schatten: eens per week in de zomer, eens per maand in de winter, ’s morgens, zonder het blad nat te maken. Een grijze en slappe tijm heeft te veel water, nooit te weinig.

De enige mulch die tijm past, is mineraal: grind, grof zand, leisteenschilfers of lavasteen op 2 tot 3 cm, die de wortelhals droog houden, de warmte weerkaatsen en opspattende grond beletten. Organische mulch, grasmaaisel, stro of bladeren, houdt vocht vast en doet haar in de winter rotten. Meststof is overbodig; een gevoede tijm maakt lange, slappe en weinig geurige stengels. Hooguit onderhoudt om de twee of drie jaar in maart een handvol houtas of kalk aan de voet de kalk waar ze van houdt. Wied met de hand, zonder diep te schoffelen, om de oppervlakkige wortels niet te kwetsen.

Snoeien is het enige onderhoud dat telt. Na de bloei, in juli, snoeit u de hele pol met de heggenschaar een derde terug, mooi rond, en blijft u altijd in de bebladerde delen: tijm loopt niet opnieuw uit op oud, kaal hout. Een tweede lichte snoei in september, zonder het hout te raken, maakt de pol compacter voor de winter. Snoei nooit in de late herfst of in de winter, de wonden zouden bevriezen. Ondanks die zorg wordt een plant na vijf of zes jaar kaal: bereid de opvolging voor door elke juni enkele topjes te stekken, of door lage takken af te leggen, om de oude planten geleidelijk te vervangen.

Tijm heeft nagenoeg geen plagen, haar geur houdt ze weg. Haar enige echte bedreiging is het rotten van wortels en wortelhals tijdens onze regenachtige winters, wat u voorkomt met de heuvel, het zand, het grind en de volstrekte afwezigheid van compost. Blad dat in februari bij plekken bruin wordt, wijst op een teveel aan water of op zware sneeuw die te lang is blijven liggen; snoei de dode delen in april weg en laat haar opnieuw uitlopen. Slakken laten volwassen tijm links liggen maar knagen aan de stekken. Op een pot die warm binnen staat, verschijnt soms wolluis; een watje met alcohol of een bespuiting met groene zeep volstaat.

Maart: dode takjes opruimen, eventueel verpotten, wat kalk. April-mei: nieuwe planten zetten, alleen de jonge planten gieten. Juni: bloei, bezoek van de bijen, grote oogst om te drogen net voor de bloemen opengaan, stekken voor de opvolging. Juli: een derde terugsnoeien na de bloei. Augustus: niets, behalve plukken. September: najaarsplanting, lichte vormsnoei. Oktober: de potten onder de dakrand zetten, op klosjes. November tot februari: af en toe plukken bij droog weer; een vliesdoek over de planten in volle grond wanneer vorst onder -12 °C wordt aangekondigd, weg zodra het weer zachter wordt.

Pluk het hele jaar door, met een schaar, takjes van 5 tot 10 cm die u rondom de pol neemt, zonder ooit één kant kaal te maken of tot in het hout te gaan. De oogst om te bewaren doet u op een droge ochtend in juni, net voor de volle bloei, wanneer de etherische oliën op hun hoogst zijn. In de winter blijft tijm groen en kunt u bij droog weer plukken, maar beperk de oogst van december tot februari, want ze groeit dan niet aan. Gewone tijm weerstaat -15 °C in een gedraineerde bodem; citroentijm houdt op rond -8 °C en overwintert in pot, onder de dakrand of in een lichte, koude garage, eens per maand gegoten.