WortelDaucus carota

De wortel groeit in de zon of in lichte halfschaduw, maar alles hangt af van de bodem: die moet licht, diep en steenvrij zijn zodat de wortel recht naar beneden groeit. Kies een bed dat minstens een jaar geen mest meer heeft gekregen, bijvoorbeeld na prei, sla of erwten. Een ietwat winderige hoek is een troef, de wortelvlieg vliegt slecht boven vijftig centimeter van de grond en heeft een hekel aan tocht. Wissel de rijen af met uien of prei, waarvan de geur haar in de war brengt, en wacht drie jaar voor u op dezelfde plek terugkeert.

In onze leemgronden slaagt de wortel met een zorgvuldige voorbereiding; in klei vraagt ze een echte aanpassing. Maak los met een woelvork tot dertig centimeter, verwijder de stenen en breek alle kluiten. Voor een zware grond maakt u een verhoogd bed van twintig centimeter, samengesteld uit twee derde grond en een derde grof zand en zeer rijpe compost, of teelt u in een diepe bak. Geen mest en geen jonge compost, die doen de wortels vertakken en trekken de vlieg aan. Hark tot u een oppervlakte zo fijn als potgrond hebt, en laat dan een week rusten voor u zaait.

Zaai van eind maart tot half juli, in kleine hoeveelheden om de drie of vier weken. De zaaisels van april geven de vroege wortelen van juni, die van half mei tot half juni de zomerwortelen, en die van eind juni tot half juli de bewaarwortelen, de smaakvolste en het best beschermd tegen de eerste generatie vliegen. Trek voren van een centimeter met dertig centimeter tussenruimte, zaai dun door de zaden te mengen met droog zand of met enkele radijszaden, dek af met een halve centimeter fijne potgrond en druk aan met de rug van de hark. In een koude bodem wacht u tot de temperatuur boven 8 °C komt.

De wortel wordt nooit verplant, maar haar trage en kwetsbare opkomst verdient zorg. Giet na het zaaien met een zeer fijne sproeier en bedek de vore acht tot tien dagen lang met een plank, een stuk karton of een vliesdoek: de grond blijft vochtig en de zaden drogen niet uit aan de oppervlakte, de eerste oorzaak van mislukking. Til elke dag op om te controleren, en haal de bedekking weg bij de eerste zaailingen, tussen tien en twintig dagen. De tegelijk gezaaide radijzen markeren de lijn, zodat u kunt schoffelen zonder de wortelen te vertrappen, en worden geoogst voor ze hinderen. Gepilleerd zaad of zaailint vergemakkelijkt het zaaien op de juiste afstand.

Op een balkon wordt de wortel gemakkelijk: in een bak is het substraat licht en de vlieg klimt niet tot op de tweede verdieping. Kies een kort of rond ras, zoals Marché de Paris of een korte Nantaise, en een bak van minstens dertig centimeter diep, gevuld met twee derde potgrond en een derde zand, zonder verse compost. Zaai in lijnen met vijftien centimeter tussenruimte, dun uit op vier of vijf centimeter en giet regelmatig met een fijne sproeier: het substraat mag nooit uitdrogen. Een plantenbak van zestig centimeter geeft drie of vier bosjes, in twee keer gezaaid om te spreiden.

Te dicht zaaien en dan de moed niet hebben om uit te dunnen, en draadachtige, in elkaar verstrengelde wortelen oogsten. De vore laten uitdrogen tijdens de opkomst. Verse compost of mest geven, wat vertakking en rot veroorzaakt. Zaaien in een niet-voorbereide kleigrond: de wortels stoppen bij het eerste obstakel. Midden in de namiddag uitdunnen en de uitgetrokken zaailingen ter plaatse laten liggen, wat de vlieg van kilometers ver lokt. Overvloedig gieten na een droogte, wat de wortels doet barsten. Het insectengaas vergeten. De bewaarwortelen te vroeg oogsten, vóór de eerste kou die ze zoet maakt.

Tot aan de opkomst moet de vore voortdurend vochtig blijven: een dagelijkse gietbeurt met een fijne sproeier bij droog weer, of het afdekken van het zaaisel, zorgt daarvoor. Daarna verkiest de wortel regelmatige, matige giften, vijf liter per vierkante meter om de vijf tot zeven dagen bij droog weer, boven gespreide overstromingen, die de wortels doen splijten. Giet ’s avonds, sproeiend, zonder een korst te vormen. Een fijne mulch vermindert de behoefte sterk. Vanaf september kunnen de bewaarwortelen zonder gieten; de herfstvochtigheid volstaat en een wortel die minder vol water zit, bewaart beter.

Uitdunnen is het gebaar dat de oogst maakt, en het gebaar waar men het meest voor terugdeinst. Eerste beurt wanneer de zaailingen drie bladeren hebben, op drie centimeter. Tweede beurt een maand later, op zes of acht centimeter voor de lange rassen, vier tot vijf voor de korte; de wortelen die u in dit stadium wegneemt, eet u als miniworteltjes met loof. Werk ’s avonds, bij bewolkt weer of na een regenbui, met een hand op de grond om de buren niet te storen, druk daarna aan, giet en breng de zaailingen naar de afgedekte composthoop: hun geur trekt de vlieg aan. Vul de gaten op met een beetje grond.

De wortel groeit traag en verdraagt concurrentie slecht: schoffel en wied met de hand zodra de lijn zich aftekent, en daarna om de twee weken, zonder ooit de wortelhals te kwetsen. Na het tweede uitdunnen mulcht u fijn met gedroogd grasmaaisel of miscanthusmulch, drie centimeter dik, om de koelte te bewaren en de gietbeurten te spreiden. Wanneer de schouders van de wortels boven de grond komen, brengt u er wat grond of mulch over: dat vermijdt groene, bittere koppen. Geen enkele meststof is nodig in een goed voorziene bodem; bij een arme grond een beetje as voor de kalium.

De wortelvlieg legt haar eitjes aan de voet van de planten in mei en opnieuw in augustus; haar larven graven roestkleurige gangen. De enige betrouwbare bescherming is een fijnmazig insectengaas dat vanaf het zaaien op bogen wordt gelegd, met de randen ingegraven, en tot de oogst blijft liggen. Vul aan met een teelt in de hoogte of in bak, tussengeplaatste rijen uien en prei, uitdunnen ’s avonds gevolgd door aandrukken, en zaaisels van half juni die de eerste generatie ontwijken. Tegen slakken op de zaailingen: ’s avonds rapen. Alternaria maakt vlekken op het blad bij vochtig weer: zet ruim, giet op de grond en pas rotatie toe.

Maart: fijne voorbereiding van het bed, zaaien onder tunnel voor de ongeduldigen. April: eerste zaai ter plaatse, radijzen als markering, insectengaas, afgedekte vore tot de opkomst. Mei: eerste uitdunning, schoffelen, tweede zaai. Juni: tweede uitdunning, mulchen, bewaarzaai rond de 20e, eerste vroege wortelen eind van de maand. Juli: laatste zaai voor de 15e, regelmatig gieten, oogst van de zomerwortelen. Augustus: uitdunnen van de late zaaisels, gaas laten liggen tegen de tweede generatie vliegen. September en oktober: stoppen met gieten, oogsten naar behoefte. November: rooien en opslaan, of een dikke mulch op de rijen die in de grond blijven.

Oogst de vroege wortelen zodra de kop de diameter van een muntstuk van een euro heeft, door vooraf te gieten en zachtjes aan het loof te trekken, of met een vork in een zware grond. Om de andere wortel plukken laat de overige dikker worden. De bewaarwortelen wachten tot eind oktober: de eerste kou zet het zetmeel om in suiker. In een goed drainerende bodem laat u ze ter plaatse onder vijftien centimeter dode bladeren of stro afgedekt met een vliesdoek, en haalt u ze tot in februari; in klei rooit u voor de grote kou en slaat u ze op in zand. Een late zaai onder tunnel in augustus geeft malse miniworteltjes voor Kerstmis.