PastinaakPastinaca sativa

De pastinaak bezet zijn bed bijna een jaar lang, van maart tot februari: reserveer voor hem een hoek die u niet nodig zult hebben, in de zon of in halfschaduw, in een diepe, steenvrije grond, want de wortel gaat tot dertig centimeter diep. Hij verdraagt leemgronden en zelfs kleigronden als die diep losgemaakt en gedraineerd zijn; stilstaand water in de winter doet de wortelhals rotten. Net als de wortel heeft hij last van de wortelvlieg: houd hem weg van rijen wortelen en selderij, en pas een rotatie van drie jaar toe met alle schermbloemigen. Uien of prei als buren beschermen hem een beetje.

Maak het bed los met een woelvork tot dertig centimeter, verwijder daarbij stenen, wortels van vaste planten en harde kluiten, zonder de grond om te keren. Geef geen mest of jonge compost: de wortel zou vertakken. Een zeer rijpe compost, een schep per vierkante meter, uitgespreid in de voorafgaande herfst, volstaat ruimschoots; de pastinaak is weinig gulzig. In een kleigrond maakt u een verhoogd bed van vijfentwintig centimeter, verlicht met zand en bladcompost, of kiest u halflange rassen, breder dan diep. Hark de oppervlakte fijn en laat een week rusten voor u zaait.

Zaai tussen 15 maart en 15 mei, één zaai volstaat; een zaai in april in een al opgewarmde bodem komt vaak beter op dan een zaai in maart. Koop zaad van het jaar, de kiemkracht van pastinaak stort in na twaalf maanden. Trek voren van een tot twee centimeter met veertig centimeter tussenruimte, leg om de vijftien centimeter drie of vier zaden, dek af met fijne grond, druk aan en giet sproeiend. Zaai enkele radijzen in de vore om de lijn te markeren. De opkomst vraagt twee tot vier weken geduld; hoe kouder de bodem, hoe langer en onregelmatiger ze is.

De pastinaak wordt niet verplant, maar zijn grillige opkomst laat zich temmen. Laat de zaden een week voor het zaaien voorkiemen, tussen twee vellen vochtig keukenpapier in een gesloten doos op kamertemperatuur, en zaai de zaden die een wit puntje vertonen, één per pol, met een pincet of tussen twee vochtige vingers. Bedek de vore na het zaaien met een plank of een vliesdoek om het vocht vast te houden, en giet bij droog weer elke dag met een fijne sproeier. Haal de bedekking weg bij de opkomst. Blijft een pol na een maand leeg, zaai dan ter plaatse bij: tot eind mei haalt hij de achterstand in.

De pastinaak is niet de eerste groente waaraan men denkt voor een balkon, maar hij slaagt er in een diepe bak van minstens veertig centimeter, zoals een halve ton of een grote kweekzak, gevuld met twee derde potgrond en een derde zand, zonder verse compost. Kies een halflang ras, zaai in april in pollen met vijftien centimeter tussenruimte, dun uit tot één plant en giet de hele zomer regelmatig zonder te laten verzuipen. De bak blijft de hele winter buiten, de vorst verbetert de smaak. Een twaalftal wortels per bak is een mooie soepvoorraad voor de koude maanden.

Oud zaad zaaien en tevergeefs wachten. De vore opgeven in de overtuiging dat het mislukt is na twee weken, terwijl de opkomst vaak drie of vier weken vraagt. De oppervlakte laten uitdrogen tijdens die lange opkomst. Zaaien in een bemeste of stenige grond en wortels met drie poten oogsten. Niet uitdunnen, wat minuscule wortels geeft. Het onkruid de traag startende zaailingen laten verstikken. In september smaakloze wortels oogsten, terwijl de vorst ze zoet maakt. Het loof met blote handen aanraken in volle zon en met brandwonden achterblijven. Vergeten de rijen te markeren voor de sneeuw.

Water telt vooral tijdens de opkomst, wanneer de oppervlakte drie of vier weken lang voortdurend vochtig moet blijven: dagelijks gieten met een fijne sproeier bij droog weer, of de vore afdekken. Daarna redt de pastinaak zich met zijn diepe wortels: een overvloedige gietbeurt om de tien dagen bij langdurige droogte, tien liter per vierkante meter, volstaat. Een normale Belgische zomer vraagt bijna geen enkele ingreep zodra de bodem gemulcht is. Vermijd schommelingen, die de wortels doen splijten. Vanaf september stopt u met gieten: een wortel die weinig water bevat, weerstaat beter aan de vorst en bewaart langer in de grond.

Geen enkele meststof is nuttig in een goed voorziene bodem; een overmaat aan stikstof geeft loof en holle wortels. Zodra het loof de rijen bedekt, in juni, mulcht u met vijf centimeter gedroogd grasmaaisel, stro of bladeren, wat het wieden en het gieten overbodig maakt. In oktober verdikt u deze mulch tot vijftien centimeter met dode bladeren die u met een vliesdoek of takken op hun plaats houdt: die ligt er niet om de pastinaak te beschermen, die volkomen winterhard is, maar om te verhinderen dat de bodem in één blok bevriest, zodat u de wortels in januari zonder houweel kunt rooien.

Dun uit zodra de zaailingen drie of vier bladeren dragen, tot één plant per pol of om de vijftien centimeter op de lijn, twintig voor de grote rassen van het type Gladiator. Werk ’s avonds, knijp liever weg dan uit te trekken, druk daarna aan en voer de zaailingen af. De pastinaak start traag en lijdt onder concurrentie: schoffel en wied met de hand om de twee weken van mei tot juni, zonder de wortelhalzen te kwetsen. Oogst de markeerradijzen zodra ze klaar zijn. Draag handschoenen en lange mouwen om het loof bij zonnig weer aan te raken, zijn sap veroorzaakt lichtgevoelige brandwonden.

De wortelvlieg valt ook de pastinaak aan, haar bruine gangen hollen het bovenste deel van de wortel uit. Een insectengaas vanaf het zaaien, tot in oktober, blijft de beste bescherming, samen met de rotatie en uien in de buurt. Pastinaakkanker, bruine vlekken en barsten op de schouder van de wortel, verschijnt in vochtige bodems en op blootliggende wortelhalzen: aard in augustus licht aan om de schouders te bedekken, kies een resistent ras en vermijd gronden die drassig blijven. Slakken en bladluizen op het loof zijn onschuldig. De echte meeldauw van de nazomer is een schoonheidsfoutje en rechtvaardigt geen enkele ingreep.

Maart: diepe voorbereiding van het bed, voorkiemen van zaad van het jaar. April: zaaien in pollen met markeerradijzen, afgedekte vore, dagelijks gieten, insectengaas. Mei: opkomst, lege pollen bijzaaien, eerste schoffelbeurten. Juni: uitdunnen tot één plant, schoffelen, mulchen zodra het loof de grond bedekt. Juli en augustus: alleen gieten bij droogte, de schouders licht aanaarden tegen kanker. September: stoppen met gieten, het gaas weghalen. Oktober: eerste oogsten na de eerste vorst, de mulch verdikken, de rijen markeren. November tot februari: rooien naar behoefte. Maart: alles oogsten wat overblijft voordat de plant opnieuw uitloopt.

Wacht geduldig tot de eerste echte vorst, vaak eind oktober of november: de kou zet het zetmeel om in suiker en geeft de pastinaak zijn nootachtige smaak. Rooi met een spitvork die u op vijftien centimeter van de wortelhals in de grond steekt, bij zacht weer, door op te lichten zonder te forceren om de punt niet te breken. Haal ze naar behoefte tot in februari: de grond onder de mulch is de beste voorraadkast. In kleigronden die zich met water verzadigen, rooit u in december en slaat u op in zand. Oogst alles voor half maart, wanneer de plant opnieuw uitloopt, want de wortel wordt in enkele weken houtig en hol.