SlaLactuca sativa

Sla verandert van mening met de maanden. In het voorjaar en de herfst wil ze volle zon en een grond die snel opwarmt, tegen een zuidmuur of onder een koude bak. In de zomer verkiest ze halfschaduw: de voet van de stokbonen, de lichte schaduw van de tomaten of de oostkant van een bed behoeden haar voor doorschieten. Ze glipt overal tussen, tussen de kolen die later zullen groeien, langs de rand van de preirijen, in een hoekje dat zes weken vrij is. Een koele, humusrijke grond zonder stilstaand water blijft de enige echte voorwaarde.

Sla heeft korte wortels en groeit snel: ze heeft een zeer fijne, rijke en soepele bovenlaag nodig. Krab de bodem vijftien centimeter diep open, werk twee tot drie kilo rijpe compost per vierkante meter in en verfijn dan met de hark tot een oppervlakte zonder kluiten. In onze kleigronden die na regen een korst vormen, helpt een laagje bladcompost of potgrond aan de oppervlakte de opkomst. Vermijd verse mest, die slakken aantrekt en flauwe bladeren geeft. Een bed dat vorig jaar al goed bemest werd voor pompoenen of kolen, is geschikt zonder iets toe te voegen.

Zaai een kleine hoeveelheid, twee of drie meter rij, om de drie weken van maart tot augustus, liever dan een groot bed in één keer. De zaden hebben licht nodig: leg ze in een vore van een halve centimeter, bedek ze nauwelijks met fijne potgrond en druk aan. Ze kiemen tussen 10 en 20 °C, maar gaan in rust boven 25 °C. In juli zaait u dus ’s avonds, in de schaduw, of laat u de zaden twee dagen in een vochtige doek in de koelkast voorkiemen. De opkomst duurt vier tot acht dagen. Onder glas geeft een zaaisel in februari planten om vanaf eind maart uit te planten.

Elk seizoen heeft zijn sla. Voor maart-april kiest u vroege kropsla zoals Reine de Mai of Merveille des quatre saisons. Voor de zomer verkiest u batavia’s, bindsla en pluksla, zoals Feuille de chêne of Lollo, die minder snel doorschieten; de zogenaamd schietbestendige rassen zijn hun prijs waard in juli. Voor de herfst keert u terug naar kropsla en stevige batavia’s. Voor de winter onder koude bak of tunnel zaait u in september-oktober de wintersla, Val d’Orge, Merveille d’hiver of Brune d’hiver, die in april een krop vormt. Meng altijd twee of drie types om de oogst te spreiden.

Plant de planten uit in het stadium van vier of vijf bladeren, drie tot vier weken na het zaaien, op een bewolkte dag of aan het einde van de namiddag. Maak met een plantschep een gat dat net groot genoeg is, en zet de kluit zo dat de wortelhals, de overgang tussen bladeren en wortels, op grondniveau of iets erboven blijft. Te diep geplant rot de sla of vormt ze geen krop; te hoog droogt ze uit. Zet kropsla op vijfentwintig centimeter, batavia en bindsla op dertig, pluksla op twintig. Giet meteen met een fijne sproeier en zet er in de zomer twee dagen een omgekeerd kistje over als schaduw.

Sla is de koningin van het balkon. Een plantenbak van vijftien tot twintig centimeter diep, gevuld met kwaliteitspotgrond met wat compost, biedt plaats aan een slaplant om de twintig centimeter of aan een dicht zaaisel pluksla om blad per blad te oogsten. Zet hem in de ochtendzon en in de zomer ’s namiddags in de schaduw. Giet bij warm weer elke dag, de potgrond droogt snel uit, en in het voorjaar om de twee of drie dagen. Een schotel voorkomt uitdroging maar mag niet vol blijven staan. Slakken klimmen minder tot in de bakken, wat het leven van de stadstuinier flink vereenvoudigt.

Het hele zakje in één keer zaaien geeft dertig rijpe kroppen in dezelfde week, en daarna niets meer: zaai in kleine hoeveelheden. De zaden twee centimeter diep stoppen belet de opkomst, ze hebben licht nodig. Te diep uitplanten doet de wortelhals rotten. De planten dicht op elkaar laten staan zonder uit te dunnen geeft ijle sla die nooit een krop vormt. De slakken de eerste nachten vergeten is alles verliezen. Tot slot leidt een voorjaarskropsla in juli zaaien recht naar het doorschieten: lees het seizoen op het zakje, dat is het nuttigste advies van deze hele fiche.

Sla bestaat voor 95 % uit water: de bodem mag nooit diep uitdrogen. Giet ’s morgens, aan de voet, twee tot drie keer per week in het voorjaar en bijna elke dag bij een hittegolf, zonder het hart nat te maken, dat zou rotten. Een overvloedige gietbeurt, vijf liter per vierkante meter, is beter dan kleine besproeiingen die niet doordringen. Een sla die water tekortkomt, wordt hard en bitter en schiet door zodra de warmte terugkeert. In de herfst en onder een koude bak vermindert u sterk: te veel vocht bij koud weer leidt tot grauwe schimmel en valse meeldauw.

Een mulch van twee tot drie centimeter gedroogd grasmaaisel, hennepvezel of vlasscheven, aangebracht na het uitplanten, houdt de grond koel, voorkomt dat er aarde op de bladeren spat en beperkt het wieden. Laat ruimte rond de wortelhals en mulch niet te dik, slakken zijn dol op een vochtige mulch. In de herfst en het voorjaar mulcht u beter helemaal niet, zodat de bodem kan opwarmen. Sla heeft in een gecomposteerde grond geen meststof nodig; een sterk verdunde brandnetelgier kan een stilstaande plant wakker schudden, maar te veel stikstof geeft zachte bladeren die rotten.

Bij een zaaisel ter plaatse dunt u uit zodra de zaailingen drie bladeren hebben, eerst op tien centimeter, dan op vijfentwintig, en plant u de verwijderde planten elders uit. Een sla die te dicht staat, blijft klein en ijl. Pluksla mag dichter staan, om de tien centimeter. Bindsla en sommige batavia’s vormen een betere krop als u ze een week voor de oogst losjes samenbindt met een raffiadraadje, wat het hart bleekt en mals maakt. Verwijder geleidelijk de beschadigde of rotte buitenste bladeren, die slakken en schimmels aantrekken.

Slakken zijn vijand nummer één, vooral in onze natte lentes. Plant liever al stevige planten uit dan ter plaatse te zaaien, ga de eerste avonden op jacht met een hoofdlamp, leg vallen onder planken en omring de planten bij droog weer met as of eierschalen. Bladluizen nestelen zich in het hart van de kropsla: spuit ze weg of verstuif groene zeep verdund tot 5 %. Tegen grauwe schimmel en valse meeldauw: verluchten, ’s morgens gieten, het loof niet nat maken en aangetaste bladeren verwijderen. Een fijn insectengaas beschermt tegen vogels en konijnen.

Februari-maart: zaaien onder glas en de in oktober gezaaide wintersla onder een koude bak uitplanten. April: in volle grond uitplanten onder vliesdoek, beginnen met zaaien ter plaatse. Mei tot augustus: om de drie weken zaaien, uitplanten, gieten, slakken bestrijden; in juli overschakelen op zomerrassen en halfschaduw. September: de laatste herfstkropsla en de wintersla zaaien. Oktober: een tunnel of koude bak over de herfstplanten zetten. November-december: de koude bak verluchten zodra het zacht en droog is, en de laatste batavia’s oogsten.

Snijd kropsla ’s morgens vlak boven de grond af zodra het hart weerstand biedt onder de hand: drie dagen langer en ze rekken uit, worden bitter en schieten door. Pluksla oogst u blad per blad, van buiten naar binnen, of maait u af op drie centimeter boven de wortelhals, voor twee of drie nieuwe scheuten. Om het seizoen te verlengen, wint een vliesdoek in maart en oktober aan elk uiteinde drie weken, en een koude bak maakt een oogst in november en vanaf april mogelijk. Laat één plant per jaar doorschieten: haar zaden, geoogst in augustus wanneer de pluisjes wit worden, zaaien uw lievelingsras opnieuw.