SpinazieSpinacia oleracea

Spinazie houdt van koelte: in het voorjaar en de herfst geeft u haar volle zon, die heeft ze nodig om snel te groeien in de korte dagen. Waagt u een zaaisel aan het einde van de lente, geef haar dan halfschaduw, ten noorden van een rij erwten of stokbonen, anders schiet ze in bloei. Ze gedijt in onze diepe, koele leemgronden en verdraagt kleigrond als die niet met water verzadigd blijft. Vermijd zure bodems, vaak op zand of in de Ardennen, waar ze geel wordt: een lichte bekalking in de voorafgaande herfst lost dat op. Zet haar ver van bieten en snijbiet, die haar plagen delen.

Spinazie is een grote stikstofverbruiker. Spreid twee weken voor het zaaien drie tot vier kilo goed rijpe compost per vierkante meter uit en werk die met de cultivator vijftien centimeter diep in. Vermijd verse mest, die de bladeren volstopt met nitraten en slakken aantrekt. Verkruimel de oppervlakte zorgvuldig, verwijder kluiten en stenen en druk dan aan met de hark. De ideale plek is die van de erwten of tuinbonen die net in juli zijn uitgetrokken: hun wortels hebben stikstof achtergelaten, en de herfstspinazie profiteert daarvan zonder verdere gift. Een verdichte of gekorste bodem remt de opkomst sterk.

Zaai zodra de grond niet meer kleeft, van eind februari onder vliesdoek tot half april in volle grond. Na eind april wordt het risico op doorschieten bij ons zeer hoog. Trek voren van twee centimeter diep met dertig centimeter tussenruimte, leg om de drie centimeter een zaadje, bedek, druk aan en giet. De zaden een nacht in lauw water weken versnelt de opkomst, die acht tot vijftien dagen duurt bij 8-10 °C. Kies voorjaarsrassen die traag doorschieten, zoals Matador of Lazio, en zaai tweemaal met drie weken tussentijd.

Het zaaisel van half augustus tot eind september is in België het gulst: de dagen korten, de warmte neemt af, doorschieten is niet meer te vrezen. Het geeft een eerste snede in oktober-november en een tweede in maart na de winter. Zaai zoals in het voorjaar, maar iets dichter, en leg tot de opkomst een plank over de vore als schaduw wanneer augustus warm is. Kies winterharde rassen, Géant d’hiver of Monstrueux de Viroflay, die onder vliesdoek tot min tien graden standhouden. Een zaaisel in oktober onder tunnel komt traag op en produceert pas in maart.

Spinazie wordt ter plaatse gezaaid en bijna nooit verplant, haar penwortel wordt niet graag gestoord. Wanneer de zaailingen drie of vier bladeren hebben, dunt u uit op tien centimeter voor kleine rassen, vijftien voor de reuzenrassen, door de overtollige planten bij vochtig weer uit te trekken: ze zijn lekker in salade. Een dicht zaaisel geeft kleine bladeren en een haard van valse meeldauw. Wilt u in het voorjaar twee weken winnen, zaai dan in februari in perspotjes of zaaitrays onder glas, twee zaadjes per potje, en plant drie weken later de hele kluit uit zonder ze te breken.

Spinazie voelt zich thuis in een plantenbak van twintig centimeter diep, gevuld met potgrond verrijkt met een derde compost. Zaai dun in lijnen of breedwerpig, dun uit op acht centimeter en zet de bak in maart en september in de zon, in mei ’s namiddags in de schaduw. Giet om de twee dagen, de potgrond mag nooit uitdrogen. Een plantenbak van tachtig centimeter levert verschillende sneden jonge blaadjes voor de salade, wat in pot haar meest zinvolle gebruik is. Op een beschut balkon komt een zaaisel van september de winter door en start het al in februari opnieuw, twee weken voor de tuin.

Zaaien in mei of juni is de klassieke fout: de spinazie schiet in enkele dagen door, nog voor ze een behoorlijk blad heeft gegeven. Te dicht zaaien zonder uit te dunnen geeft ijle, zieke planten. De bodem tussen twee gietbeurten laten uitdrogen brengt eveneens de bloei op gang. Zaaien in een arme of zure grond geeft kleine, gele bladeren. Velen vergeten dat de opkomst in maart traag is en zaaien er nog eens overheen, wat een kluwen oplevert. Tot slot sluit het vliesdoek dicht laten bij zacht winterweer het vocht op en doet het de rozetten rotten: verlucht zodra het niet vriest.

Spinazie reageert op de minste droogte door door te schieten. Giet in het voorjaar zodra de oppervlakte opdroogt, tweemaal per week in april, om de twee dagen bij warm weer, ’s morgens, met een fijne sproeier over de rijen. Reken op vijf liter per vierkante meter. In de herfst volstaat de regen meestal vanaf oktober. In de winter giet u niet, behalve onder een gesloten tunnel, waar een lichte gietbeurt om de twee weken bij zacht weer uitdroging voorkomt. Maak de bladeren ’s avonds niet nat: valse meeldauw van de spinazie, zeer frequent in onze natte herfsten, nestelt zich op bladeren die ’s nachts nat blijven.

Mulch na het uitdunnen tussen de rijen met twee centimeter gedroogd grasmaaisel of hennepvezel om de koelte te bewaren en te voorkomen dat er aarde op de bladeren spat. Mulch late herfstzaaisels niet, hun bodem moet warm blijven. Worden de bladeren bleek of staat de groei stil, giet dan om de twee weken aan de voet met brandnetelgier verdund tot 10 %. Overdrijf niet: te veel stikstof verhoogt het nitraatgehalte in de bladeren. In een grond die voor het zaaien correct gecomposteerd werd, heeft voorjaarsspinazie geen enkele extra gift nodig.

Schoffel licht tussen de rijen na elke regenbui zolang de mulch niet ligt, om de korst te breken en te verluchten. Verwijder het onkruid op de rij met de hand, jonge spinazie verdraagt concurrentie slecht. Een tweede uitdunning op vijftien centimeter, een maand na het zaaien, geeft de mooiste bladeren. Zodra er in het hart van de rozet een centrale stengel omhoog komt, teken van doorschieten, snijdt u de hele plant af op twee centimeter boven de grond: de hergroei is bescheiden, maar de bladeren blijven nog een week of twee goed voor ze hard en bitter worden.

Valse meeldauw van de spinazie, gele vlekken bovenop en een grijspaars vilt onderaan, verschijnt bij zacht, vochtig weer. Zaai dun, dun uit, verlucht het vliesdoek, giet ’s morgens en kies rassen die resistent zijn tegen de recente fysio’s, vermeld op de zakjes. De bietenvlieg graaft van april tot september lichte gangen in de bladeren: een fijn insectengaas, gelegd vanaf de opkomst, volstaat om haar te weren; verwijder de gemineerde bladeren. Slakken vallen de zaailingen aan: ’s avonds rapen, as bij droog weer, plankvallen. Duiven en konijnen houdt u tegen met een net of vliesdoek.

Februari: het vliesdoek over de winterspinazie verluchten en een eerste snede nemen zodra de bladeren weer groeien. Maart-april: tweemaal zaaien, gieten, uitdunnen, een gaas leggen tegen de bietenvlieg. Mei-juni: alles oogsten wat klaar is voor de warmte, de doorschietende rozetten afsnijden, dan het bed vrijmaken voor de bonen. Juli: niet zaaien, behalve Nieuw-Zeelandse spinazie of tuinmelde, die spinazie in de zomer vervangen. Vanaf half augustus: de herfst- en winterrassen zaaien. Oktober-november: oogsten, een wintervlies leggen. December-januari: laten rusten onder het vlies.

Pluk zes tot acht weken na het zaaien, door de buitenste bladeren een voor een te nemen, met de hand of met een schaar, zonder het hart uit te trekken dat het vervolg produceert. Een volledige snede op twee centimeter boven de grond geeft één enkele hergroei. Oogst ’s morgens, wanneer de bladeren stevig zijn, en nooit na een vorstnacht zonder ze te laten ontdooien. Om te verlengen, spreidt u drie zaaisels in het voorjaar en twee aan het einde van de zomer, en beschermt u de winterrijen met een vliesdoek op bogen, verlucht bij zacht weer. De herfstplanten leveren zo van november tot december, en dan van maart tot half mei, zonder tussentijds iets te zaaien.