Veldsla (tarwesalade)Valerianella locusta

Veldsla groeit zowat overal, maar ze doet het het best op een zonnig bed dat de schaarse winterzon opvangt en waarvan de grond koel is zonder doorweekt te zijn. Ze volgt perfect op vroege aardappelen, uien, knoflook of bonen, uitgetrokken tussen juli en september, en glipt tussen de preirijen of aan de voet van de kolen, waarvan de lichte schaduw haar in augustus bevalt. Vermijd bodems die in de winter met water verzadigd blijven, waar de rozetten rotten, en zaai haar geen twee jaar na elkaar op dezelfde plek.

In tegenstelling tot de meeste groenten wil veldsla een vaste grond, geen los, luchtig bed. Spit niet: krab alleen de oppervlakte vijf centimeter open om de resten van de vorige teelt en het onkruid te verwijderen, hark fijn en druk dan aan met de rug van de hark, een plank of een rol. Compost of meststof is niet nodig, veldsla stelt zich tevreden met de resten van de vorige teelt en wordt in een te rijke grond gevoelig voor ziekten. Is de bodem in augustus erg droog, giet het bed dan de dag voor het zaaien, nooit vlak erna, om korstvorming te vermijden.

In België loopt het nuttige venster van half juli tot eind september. Een zaaisel van eind juli of begin augustus geeft de grootste rozetten vanaf oktober; een zaaisel van eind augustus tot half september levert de hele winter, in kleinere rozetten, en groeit in het voorjaar opnieuw; na 1 oktober is een oogst alleen nog mogelijk onder een koude bak of tunnel, in maart. Zaai in lijnen met vijftien tot twintig centimeter tussenruimte, een zaadje per centimeter, of breedwerpig met twee gram per vierkante meter. Bedek met vijf millimeter fijne grond, druk opnieuw aan en giet met een fijne sproeier.

Veldsla kiemt tussen 10 en 20 °C en weigert daarboven: dat is de echte uitdaging van een zaaisel in augustus. Zaai ’s avonds en dek het zaaisel af met een plank, een omgekeerd kistje of een schaduwdoek, dat u weghaalt bij de eerste kiemplantjes, na een tot twee weken. Giet elke avond met een zeer fijne sproeier om de oppervlakte vochtig te houden zonder ze dicht te slaan. Gebruik zaad van minder dan twee jaar oud, de kiemkracht daalt snel. U kunt de zaden ook drie dagen in een vochtige doek op een koele plek laten voorkiemen voor u zaait: de opkomst is dan sneller en gelijkmatiger.

Is het bed in augustus niet vrij, zaai dan in zaaitrays of perspotjes, drie of vier zaadjes per cel, in de schaduw en op een koele plek. Drie weken later, wanneer de zaailingen vier bladeren hebben, plant u de hele kluitjes uit, zonder ze te verkruimelen, om de tien centimeter in alle richtingen, in een aangedrukte, gegoten grond. Deze methode slaagt heel goed en laat toe een bed te bezetten zodra het vrijkomt, of pollen tussen de winterkolen te schuiven. Planten uit het tuincentrum zet u op dezelfde manier, tot half oktober.

Veldsla is perfect in een plantenbak of bak van twaalf tot vijftien centimeter diep, op een balkon, een vensterbank of een terras. Vul met aangedrukte potgrond, zaai breedwerpig, bedek met enkele millimeters, druk met de hand aan en giet. Zet koel en in de schaduw tot de opkomst, daarna in de zon. De bak kan de hele winter buiten blijven; schuif hem bij strenge vorst tegen een muur. Giet weinig, alleen wanneer de oppervlakte droog is. Een plantenbak van een meter levert van november tot maart een salade per week, rozet per rozet te snijden.

De eerste fout is zaaien in een pas gespitte, losse grond: de zaden zakken te diep en de opkomst is miserabel. De tweede is te vroeg zaaien, in juni, in de hitte, of te laat, in oktober, in de kou. De zaden twee centimeter diep stoppen, ze met de tuinslang gieten of de oppervlakte tussen twee regenbuien laten uitdrogen brengt alles in gevaar. Te dicht zaaien zonder uit te dunnen geeft piepkleine rozetten en een haard van echte meeldauw. Tot slot is een zaaisel weggooien dat na een week nog niets laat zien voorbarig: veldsla neemt haar tijd, soms drie weken.

Houd tot de opkomst de oppervlakte vochtig met fijne gietbeurten elke avond. Giet daarna bij droog weer in augustus-september om de drie of vier dagen, vijf liter per vierkante meter, bij voorkeur ’s morgens. Vanaf oktober volstaat de regen en wordt gieten schadelijk: te veel vocht werkt echte meeldauw, roest en het rotten van de rozetten in de hand. Onder een koude bak of tunnel volstaat de hele winter een lichte gietbeurt om de twee tot drie weken bij zacht weer. Maak het loof ’s avonds nooit nat, en verlucht de beschutting elke vorstvrije dag.

Veldsla heeft geen enkele meststof of gier nodig: in een te rijke grond wordt ze ijl, geel en vatbaar voor alle ziekten. Het enige onmisbare onderhoud is regelmatig en aandachtig wieden met de hand, want vogelmuur, ereprijs en straatgras komen tegelijk met haar op en verstikken haar in enkele weken in onze zachte herfsten. Ga er in september-oktober om de tien dagen door, daarna eenmaal per maand. Een zeer oppervlakkige schoffelbeurt tussen de lijnen volstaat; de wortels zitten dicht bij de oppervlakte. Mulch niet, of hoogstens met een centimeter hennepvezel, om de rozetten schoon te houden zonder ze te benauwen.

Wanneer de zaailingen drie of vier bladeren hebben, dunt u uit op acht tot tien centimeter door de zwakste te verwijderen. Rozetten die te dicht staan, blijven klein, rekken uit en beschimmelen van binnenuit. Een breedwerpig zaaisel dunt u uit door de te dichte zones met een schaar af te knippen. Vanaf november verwijdert u geleidelijk de gele of slijmerige buitenste bladeren, en de hele planten die na sneeuw zijn weggerot. Een wintervlies op bogen, liever dan rechtstreeks op de planten, houdt de bladeren droog en schoon, wat meer telt dan de temperatuur.

Echte meeldauw, een wit vilt op de bladeren, en roest, bruine puistjes, verschijnen in zachte, natte herfsten op te dichte zaaisels. Zaai dun, dun uit, wied, giet niet op het loof en verwijder aangetaste rozetten; een bespuiting met heermoesaftreksel in september beperkt de verspreiding. Slakken knabbelen in augustus-september aan de jonge planten: plankvallen die u elke ochtend omdraait, jacht met een hoofdlamp, as of eierschalen bij droog weer. In de winter storten duiven en konijnen zich op de rozetten wanneer alles ontbreekt: een vliesdoek of net houdt ze op afstand. Kies rassen die resistent zijn tegen echte meeldauw, zoals Vit of Trophy.

Juli: het bed dat vrijkwam na de aardappelen of de uien voorbereiden en aandrukken. Augustus: tweemaal zaaien met twee weken tussentijd, schaduw geven, elke avond gieten tot de opkomst. September: uitdunnen, wieden, een laatste keer zaaien, de slakkenvallen leggen. Oktober: opnieuw wieden, stoppen met gieten, de oogst van het eerste zaaisel beginnen. November-december: bogen en vlies plaatsen, oogsten bij vorstvrij weer. Januari-februari: de sneeuw van het vlies halen, rotte bladeren verwijderen, oogsten. Maart: oogsten wat overblijft voor de bloei, dan het bed teruggeven aan de voorjaarszaaisels.

Snijd de hele rozetten met een mes net onder de wortelhals af zodra ze zes tot acht centimeter in doorsnede zijn, te beginnen met de grootste zodat de andere kunnen doorgroeien. Oogst aan het einde van de ochtend, bij vorstvrij weer, wanneer de bladeren hun soepelheid hebben teruggevonden, en alleen voor de maaltijd van de dag. Een rozet waarvan u alleen de buitenste bladeren snijdt, groeit één keer terug. Om tot april te verlengen, houdt u een laat zaaisel onder een koude bak, en laat u in april-mei twee of drie planten bloeien: veldsla zaait zichzelf uit, en in september vindt u gratis zaailingen om uit te planten.