VijgFicus carica

In België staat de vijgenboom op eigen wortel, nooit geënt, en het ras maakt alles uit. De eenmaal dragende vijgen geven één oogst, op het einde van de zomer, op het hout van het jaar: dat is de enige die bij ons betrouwbaar rijpt. Ronde de Bordeaux, een kleine, heel vroege en zoete paarse vijg, is de beste kandidaat, gevolgd door Brown Turkey, Dalmatie met haar grote groene vruchten en Longue d’Août. De tweemaal dragende rassen zoals Madeleine des deux saisons of Pastilière geven daarbovenop bloemvijgen in juli, op het hout van vorig jaar, als de winter zacht was. Alle zijn zelffertiel. Koop een goed vertakte plant van twee of drie jaar in container.

De vijgenboom heeft opgeslagen warmte nodig: een muur van baksteen of natuursteen pal op het zuiden, beschut tegen oostenwind, die ’s nachts uitstraalt wat hij overdag heeft opgeslagen. Een hoek van twee muren, een geplaveide binnenkoer of een tegelterras leveren nog eens twee graden op. Vermijd het noorden, het winderige westen en vorstkommen; in de Ardennen of boven 300 m houdt u het bij een pot. Plant op 50 cm van de muur en leid de takken als een waaier op draden die om de 40 cm zijn bevestigd: zo geleid wordt de vijgenboom 3 m breed en 2,5 m hoog, rijpt hij twee weken vroeger en beschermt u hem in de winter gemakkelijk.

De vijgenboom houdt van een gedraineerde grond, ook arm, steenachtig of kalkrijk; in rijke, koele aarde maakt hij grote bladeren en vijgen die niet rijpen. Graaf 60 cm in het vierkant en 50 cm diep, leg onderin 15 cm puin of grind en vul aan met een mengsel van tuingrond, grof zand en slechts één schep compost. Beperk de wortels door de wanden te bekleden met betontegels of leisteenplaten die u 60 cm diep verticaal insteekt, of met een bak zonder bodem: een vijgenboom die beperkt wordt, draagt sneller, groeit minder en verdraagt de kou beter. Dat is het geheim van de oude stadsvijgenbomen.

Plant in april of mei, nooit in de herfst: een jonge vijgenboom die voor de winter wordt geplant, heeft geen tijd om te wortelen en bevriest. Week de kluit, kras hem open en zet de wortelhals op grondniveau tegen de muur, met de plant licht naar zijn draden gebogen. Vul aan, druk aan, giet 15 liter en mulch met grind of gebroken leisteen, die warmte opslaan, liever dan met stro. Kies drie tot vijf goed gerichte takken voor de waaier en verwijder de andere aan de basis; kort de behouden takken met een derde in boven een naar buiten gericht oog. Giet de hele eerste zomer elke week.

Voor de helft van het land is dit de beste oplossing: een vijgenboom in een bak van 50 tot 60 liter, in een mengsel van tuingrond, potgrond en zand op een laag grind, draagt heel goed, want zijn beperkte wortels zetten hem aan tot vruchten. Kies Ronde de Bordeaux, Brown Turkey of de dwerg Little Miss Figgy. Op wieltjes staat de bak ’s zomers tegen een muur op het zuiden en ’s winters in een garage of koude berging, met of zonder licht, waar de bladloze vijgenboom van november tot maart slaapt met één gietbeurt per maand. Zet hem in april buiten, giet in de zomer om de twee dagen, bemest in mei en juni en verpot om de drie jaar, waarbij u de kluit bijsnijdt.

De eerste is een vijgenboom in rijke, schaduwrijke grond planten, of er twee oogsten van verwachten: hij groeit enorm en de vijgen blijven in oktober groen. De tweede is een ras uit het zuiden kiezen, Marseillaise of Sultane, dat te laat is voor onze zomers. Velen planten ook in oktober, of laten een jong exemplaar de eerste winter zonder bescherming staan, om dan een tot op de grond bevroren vijgenboom te ontdekken die weliswaar heruitloopt, maar twee jaar verliest. En ten slotte het teveel aan water en stikstof: een goed verzorgde vijgenboom maakt bladeren; een beperkte, wat uitgehongerde vijgenboom aan de voet van een warme muur maakt vijgen.

Giet de eerste zomer elke week 15 liter, want de vijgenboom heeft zijn diepe wortels nog niet. Daarna volstaat in volle grond aan de voet van een muur een gietbeurt om de veertien dagen in juli en augustus bij droog weer; een teveel geeft flauwe vijgen die openbarsten. In een bak is het net omgekeerd: het substraat droogt snel uit en de grote bladeren verwelken op één namiddag; giet in de zomer om de twee dagen, bij hittegolf elke dag, maar laat de bovenlaag tussendoor opdrogen. Stop met royaal gieten zodra de vijgen zachter beginnen te worden, om de suiker te concentreren en scheuren te vermijden.

Mulch over een meter met grind, kiezels of gebroken leisteen, die de bodem opwarmen en vocht aan de wortelhals vermijden; in een bak past een organische mulch. De bemesting blijft licht: een schep rijpe compost en een hand houtas in april, meer niet in volle grond. In een bak geeft u een volledige organische meststof in mei en juni, en stopt u in juli zodat het hout kan uitrijpen. Ban stikstof in al zijn vormen, brandnetelgier inbegrepen: een goed gevoede vijgenboom maakt scheuten van twee meter die ’s winters bevriezen en niets dragen. Een vijgenboom die minder dan 40 cm per jaar groeit, is een vijgenboom die vruchten geeft.

De eenmaal dragende vijgenboom draagt op de scheuten van het jaar: snoeien doet u in maart, na de strenge koude, wanneer de knoppen zwellen. Houd op de waaier vijf tot zeven gesteltakken aan die aan de draden zijn gebonden, verwijder wat naar de muur of naar voren groeit, snijd het bevroren hout, zwart op de snede, tot op het gezonde hout weg en kort de te lange takken met een derde in boven een goed geplaatst oog. Knijp in juni de nieuwe scheuten terug tot vijf of zes bladeren: dat remt de groei, laat het hout uitrijpen, stelt de vijgen aan de zon bloot en vervroegt de rijpheid met twee weken. In een bak snoeit u korter om binnen 1,5 m te blijven.

Een volwassen vijgenboom tegen een muur houdt -12 °C uit; jonge planten en de uiteinden bevriezen al bij -8 °C. Aard de voet de eerste drie winters 30 cm aan met aarde, droge bladeren of stro dat u met gaas op zijn plaats houdt, en wikkel de takken in een dubbel winterdoek of in rietmatten, nooit in plastic, dat condens geeft. Haal de bescherming in maart bij zacht weer weg. Een tot op de grond bevroren vijgenboom loopt in het voorjaar opnieuw uit vanuit de stronk en draagt twee jaar later weer: rooi hem niet vóór juni. Zet de bak in een vorstvrije berging of pak de pot in met noppenfolie en het loof met een doek.

De vijgenboom heeft in ons klimaat bijna geen vijanden. Vijgenroest zet in september bij een vochtige zomer oranje vlekken op de bladeren; raap het gevallen blad op, meer is niet nodig. Dopluis kan zich installeren op een exemplaar in bak dat binnen overwintert: neem de takken in maart af met groene zeep en alcohol. Mieren, wespen en merels vechten om de rijpe vijgen: pluk elke dag en zak de mooiste in een organzazakje. Een vijgenboom die na de snoei wit sap afscheidt, is niet ziek; dat melksap irriteert de huid, draag dus handschoenen en snoei bij droog weer.

In maart haalt u de bescherming weg, snoeit u en composteert u licht; de bak gaat naar buiten. In april dekt u nog af tijdens vriesnachten, want de jonge bladeren zijn gevoelig. In mei bewondert u de bloemvijgen op de tweemaal dragende rassen en giet u de bak. In juni knijpt u de scheuten en giet u de bak om de twee dagen. In juli geeft u in volle grond een gietbeurt als het droog is en plukt u de bloemvijgen. In augustus-september oogst u elke dag en vermindert u het water. In oktober haalt u de vijgen weg die niet meer zullen rijpen, behalve de piepkleine aanzetjes. In november aardt u aan en pakt u in, en zet u de bak binnen nadat het blad is gevallen. In de winter laat u hem slapen.

Een rijpe vijg beoordeelt u niet aan haar kleur maar aan haar houding: ze buigt door op haar steeltje, haar hals wordt zacht, haar schil krijgt fijne barstjes en soms parelt er een druppel suiker aan het oog. Pluk ’s morgens, als ze nog koel is, door haar met steeltje en al met een lichte zijwaartse beweging los te maken; een vijg die weerstand biedt, is niet klaar. Ze rijpt na de pluk niet meer na en houdt twee dagen koel op een bord, zonder ze op elkaar te stapelen. De laatste vijgen van oktober die groen zijn gebleven, kunt u in siroop konfijten. De in maart gesnoeide takken leveren blad om een siroop of een panna cotta mee te parfumeren.