DilleAnethum graveolens

Dille wil zon en vooral beschutting tegen de wind: haar holle stengels van een meter gaan in een open tuin bij het eerste zomeronweer plat. Zaai haar tegen een haag, tussen rijen stokbonen of kolen, aan de voet van een draadafsluiting, of in een bak bij een muur. Ze houdt van een lichte, koele grond, niet droog en niet compact, en slaagt beter op onze gedraineerde leemgronden dan op zware klei. Houd haar ver van wortelen, waarmee ze kan kruisen als u zaad wilt oogsten, en van venkel, haar naaste verwant. Komkommers en kolen zijn haar beste buren.

Maak 20 tot 25 cm diep los voor de penwortel, zonder te spitten, en werk één of twee kilo rijpe compost per vierkante meter in; dille neemt genoegen met een matig rijke grond en verliest haar geur in een te gevoede bodem. Hark de oppervlakte fijn voor een goed zaaibed. Meng op klei grof zand in de zaairij en verhoog het bed lichtjes. Wacht vooral tot de grond opgewarmd is: een bodemthermometer op 5 cm diepte moet 12 °C aanwijzen, wat bij ons zelden voor eind april gebeurt.

Zaai ter plaatse van eind april tot half juli, in twee of drie keer met vier weken tussenruimte, telkens een rij van een meter. Trek voren van 1 cm met 30 cm tussenruimte, zaai dun, om de 3 cm een zaadje, bedek met fijne potgrond en druk aan. Houd vochtig zonder overdaad: de opkomst duurt tien tot vijftien dagen en de zaden rotten in een koude, doorweekte grond. Het eerste zaaisel, rond 25 april, geeft blad voor de nieuwe aardappelen van juni; dat van begin juli begeleidt komkommers en augurken in augustus-september.

Voor het blad verkiest u rassen met dicht loof die traag bloeien, zoals Dukat, Tetra of Fernleaf, die laatste dwerg en perfect in pot. Voor de schermen en het zaad haalt gewone dille of Mammouth 1,20 m en bloeit ze snel. Koop zaad van het jaar zelf, want dille verliest haar kiemkracht in twee of drie jaar, of oogst uw eigen zaad van een plant die u in bloei hebt laten staan. De potplanten uit de handel, vaak dicht gezaaid en uitgerekt, schieten in bloei zodra ze geplant worden; neemt u er toch een, plant hem dan met de kluit intact en pluk hem binnen de twee weken.

Dille haat het om verplaatst te worden: haar gekwetste penwortel zet de bloei in gang. Zaai dus ter plaatse en dun in twee keer uit, op 10 cm wanneer de planten drie bladeren hebben, en dan op 20 cm veertien dagen later; de uitgetrokken zaailingen eet u meteen op, fijngesneden over platte kaas. Wilt u toch beslist voorsprong, zaai dan in maart in biologisch afbreekbare potjes, drie zaadjes per potje, en plant het hele potje zodra de zaailingen twee echte bladeren hebben, zonder te wachten. Giet bij het zaaien en bij het uitdunnen, en laat de wortel daarna zelf in de diepte water zoeken.

In pot vraagt dille diepte, minstens 25 cm, in een bak van 30 cm diameter in de zon maar uit de wind, tegen een muur of een balustrade. Gewone potgrond verlicht met een derde zand, drainage met kleikorrels. Zaai rechtstreeks een tiental gebroken zaden aan de oppervlakte, dun uit tot drie of vier planten, giet zodra de oppervlakte droog is, om de twee dagen in de zomer. Kies een dwergras zoals Fernleaf, dat zonder steun op 40 cm blijft. Zaai een maand na de eerste een tweede pot in om malse blaadjes tot in september te houden.

Zaaien in maart of begin april in een grond van 8 °C: de zaden rotten en de tuinier geeft het zakje de schuld. Zaailingen verspenen of een al hoge pot uit het tuincentrum kopen: bloei binnen tien dagen. Eén enkele lange rij zaaien in mei en in juli twintig planten tegelijk in bloei hebben, zonder blad. De steun of de beschutting vergeten, en de stengels na het onweer plat terugvinden. En tot slot de doorgeschoten planten uittrekken, terwijl de gele bloemschermen precies zijn wat u nodig hebt voor de augurken en om zweefvliegen aan te trekken die de rest van de moestuin van bladluizen verlossen.

Dille ligt tussen twee uitersten: langdurige droogte doet haar bloeien en vergelen, stilstaand water doet haar wortel rotten. Giet vier tot vijf liter per vierkante meter een- tot tweemaal per week bij droog weer, aan de voet, bij voorkeur ’s morgens, en laat de oppervlakte tussen twee beurten opdrogen. Zaaisels die aan het opkomen zijn, blijven wel voortdurend vochtig. In pot giet u om de twee dagen in de zomer, zonder volle schotel. Een dille die ’s morgens inzakt, heeft dorst; een dille die verbleekt en waarvan de onderste bladeren vergelen in een vochtige grond, heeft te veel water.

Mulch de rij na de tweede uitdunbeurt licht, 2 tot 3 cm gedroogd grasmaaisel of vlasscheven, om de koelte te bewaren en het schoffelen te beperken, dat de oppervlakkige wortels kwetst. Wat voeding betreft, neemt dille genoegen met de compost van het zaaien; één enkele gietbeurt met brandnetelgier verdund tot 5 % na de eerste pluk zet het blad weer aan. Te veel stikstof geeft lange, breekbare stengels zonder geur. In pot volstaat een halve dosis vloeibare organische meststof om de drie weken. Wied met de hand, want jonge dille verdraagt de concurrentie van onkruid slecht.

Zodra de planten hoger dan 40 cm worden, spant u een touw tussen twee stokken aan weerszijden van de rij, of steekt u wat droge takken tussen de planten: daar leunen ze op zonder om te vallen. Knijp de eerste schermen weg zodra ze ontstaan op de planten die voor het blad bestemd zijn, wat de pluk twee of drie weken verlengt. Laat de andere bloeien: de gele schermen, zo breed als een hand, zijn nuttig in de keuken en voor de nuttige insecten. Dille is niet vast en vernieuwt zich alleen door zaad; laat enkele zaadjes op de grond vallen, ze zaait zich het volgende voorjaar vaak vanzelf uit.

Dille trekt in juni bladluizen aan, vaak op de schermen; een waterstraal, groene zeep aan 5 % of wat geduld volstaan, want haar eigen bloemen trekken massaal zweefvliegen en lieveheersbeestjes aan die alles in een week opruimen. Slakken knabbelen bij de opkomst aan de zaailingen: as en ’s avonds rapen. De rupsen van de koninginnenpage verslinden soms een hele plant; laat ze begaan, die zeldzame vlinder verdient een dille. In een regenachtige zomer vragen rot van de wortelhals of vlekken op de bladeren om ruimere plantafstand en gieten aan de voet. Wissel elk jaar van plek met de andere schermbloemigen.

Eind april: eerste zaaisel in een opgewarmde grond. Mei: in twee keer uitdunnen, licht mulchen, bescherming tegen slakken. Begin juni: eerste bladoogst, tweede zaaisel, steun aanbrengen. Juli: schermen wegknijpen op de bladplanten, bloeiende schermen voor de augurken, derde zaaisel. Augustus: blad oogsten op de late zaaisels, zaad dat bruin wordt op de voorjaarsplanten. September: zaadoogst, laatste blaadjes. Oktober: de droge planten uittrekken, enkele zaden op de grond laten voor een spontaan zaaisel. November tot april: niets in de tuin; zaad en ingevroren blad bevoorraden de keuken.

Pluk de bladeren met een schaar zodra de plant 20 cm hoog is, zes tot acht weken na het zaaien, ’s morgens, door de buitenste takken aan hun voet af te nemen en nooit meer dan een derde van de plant tegelijk. De geur is het fijnst net voor de bloei. Om het bladseizoen tot in oktober te rekken, spreidt u de zaaisels tot half juli en dekt u de laatste rij bij de eerste koele nachten af met een vliesdoek. De schermen snijdt u in bloei voor de bokalen, en daarna bruin voor het zaad, dat u ondersteboven in een papieren zak laat nadrogen. Dille overwintert niet; ze zaait zichzelf opnieuw uit.